Rubinov opservatorij otkrio je stotine novih asteroida, među kojima je 19 klasifikovano kao super-brzi ili ultra-brzi rotatori. Studija u The Astrophysical Journal Letters izdvojila je asteroid MM45 kao najbržeg poznatog objekta većeg od 500 m — on rotira za 1,88 minuta. Takva brzina sugeriše da objekt ima unutrašnju čvrstoću sličnu čvrstoj steni, što je neočekivano za tipične "rubble pile" asteroide. Otkrića su identifikovana tokom samo 10 sati posmatranja; LSST planira početak redovnog rada 2026.
Rekordni Okret: Asteroid MM45 Se Okreće Svakih 1,88 Minuta — Zašto Je To Važno?
This artist’s illustration depicts 2025 MN45 — the fastest-rotating asteroid with a diameter over 500 meters that scientists have ever found. The asteroid is shown surrounded by many other asteroids, depicting its location within the main asteroid belt. The Sun and Jupiter are shown in the distance. (Image credit: NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory/NOIRLab/SLAC/AURA/P. Marenfeld)
Grupa asteroida otkrivenih novim opservatorijem Vera C. Rubin izazvala je uzbuđenje među astronomima — jedan od tih objekata rotira brzinom koja pomera dosadašnje rekorde i nameće pitanja o njegovom unutrašnjem sastavu.
Detalji otkrića
Teleskop kojim upravljaju NOIRLab (National Science Foundation) i SLAC National Accelerator Laboratory detektovao je skoro 2.000 asteroida tokom poslednje godine, od kojih je 19 klasifikovano kao super-brzi ili ultra-brzi rotatori. Nova studija objavljena u The Astrophysical Journal Letters analizirala je 76 od tih objekata i utvrdila da je jedan od njih — asteroid označen kao MM45 — najbrže poznati asteroid veći od 500 metara, sa vremenom rotacije od približno 1,88 minuta.
Studija je identifikovala 16 super-brzih rotatora sa periodima okretanja od oko 13 minuta do 2,2 sata, kao i tri ultra-brza rotatora koji završe puni obrt za manje od pet minuta. Još jedan asteroid ima period od oko 1,9 minuta, što ga čini gotovo podjednako izuzetnim kao MM45.
Zašto je to značajno?
Većina asteroida se smatra „rubble pile“ strukturama — skupinama manjih stena i krhotina koje drži pretežno gravitacija. Tako velika ugaona brzina kao kod MM45 ukazuje da objekat ima značajnu unutrašnju čvrstoću kako bi izbegao raspadanje pod centrifugalnim silama.
NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory is seen with its dome open during First Look observation activities in April 2025. Messier 41, the Little Beehive Cluster, can be seen over the telescope in this telelens photo. (Image credit: RubinObs/NOIRLab/SLAC/NSF/DOE/AURA/P. Horálek (Institute of Physics in Opava)
„Očigledno, ovaj asteroid mora biti napravljen od materijala velike čvrstoće da bi ostao jedinstven dok se tako brzo okreće," kaže Sarah Greenstreet iz NOIRLab-a. "Izračunali smo da mu je potrebna koheziona čvrstoća slična čvrstoći čvrste stene. To je donekle iznenađujuće, budući da se većina asteroida smatra gomilom krhotina (rubble pile)."
Procena veličine asteroida navodi da je on u veličini približnoj površini osam američkih fudbalskih terena, pa je jasno da održavanje čitavosti pri brzini od 1,88 minuta po rotaciji zahteva neobično čvrst unutrašnji materijal.
Kako su otkrića izvedena
Posebno impresivno je da su ova otkrića izvedena tokom svega deset sati posmatranja — znatno kraće od klasičnih studija koje traju mesecima. Rubinov projekat Legacy Survey of Space and Time (LSST) planira da stvori najveći „astronomski film“ južnog neba tokom deset godina, a već su vidljivi benefiti kombinacije velike kamere i brzine opažanja.
„Godinama znamo da će Rubin funkcionisati kao mašina za otkrivanje Univerzuma, i već sada vidimo jedinstvenu moć kombinovanja LSST kamere sa neverovatnom brzinom Rubina. Rubin može napraviti snimak svakih 40 sekundi," rekao je Aaron Roodman, zamenik šefa LSST i profesor u SLAC-u. "Mogućnost da se u kratkom vremenu pronađu hiljade novih asteroida otvara prozor u ono što će biti otkriveno tokom desetogodišnjeg pregleda."
Opservatorij, finansiran od Nacionalne fondacije za nauku (NSF) i Ministarstva energije SAD, nazvan je po pokojnoj astronomkinji Veri Rubin, koja je dala prvu ubedljivu potvrdu postojanja tamne materije. Očekuje se da LSST započne redovan rad 2026. godine i da koristi najveću digitalnu kameru ikada napravljenu.
Šta slede naučnici?
Astronomi će nastaviti da prate ultra-brze rotatore kako bi preciznije izmjerili njihovu gustinu, oblik i unutrašnju strukturu — što može promeniti razumevanje formiranja i evolucije asteroida u Sunčevom sistemu. Dodatna posmatranja i modeli pomoći će da se razjasni da li su ovakvi objekti izuzeci ili predstavlja novu klasu čvrstih, velike brzine rotirajućih asteroida.
Pomozite nam da budemo bolji.
