Ambiciozni plan: Napuniti Veliko slano jezero do 2034. — Može li se spasiti pre Olimpijade?

Mar 9•3 min čitanja

Carly Biedul, of the Great Salt Lake Institute, looks for brine fly larvae to collect for research at the Great Salt Lake in Utah in 2023. (Kim Raff / Guardian/eyevine via Redux)(Kim Raff)

Veliko slano jezero u Utahu dramatično je opalo zbog ljudske prekomerne potrošnje vode i suše. Država, filantropi i nevladine organizacije udružili su snage da pokušaju da ga dopune do 2034. — cilj koji zahteva oko 800.000 acre-feet (~987 miliona m3) godišnje, ili 400.000 olimpijskih bazena. Projekat nosi ogromne finansijske i pravne izazove, ali bi obnova mogla smanjiti zdravstvene rizike, sačuvati biodiverzitet i podržati zimski turizam.

Veliko slano jezero u Utahu suši se već decenijama. Nivo jezera pao je na istorijske minimale, a izloženo dno postalo je izvor toksične prašine zbog koje naučnici upozoravaju na ekološku i zdravstvenu pretnju.

Pozadina problema

Glavni uzrok su ljudska prekomerna potrošnja i pravna raspodela vode — korisnici imaju prava na više vode nego što prirodno dopire u jezero. Dugoročna suša je dodatno pogoršala stanje: zapremina jezera pala je za oko 67% od vremena dolaska pionira, a 2022. nivo je bio skoro 10 stopa ispod zdravog praga.

Ambiciozan cilj i koalicija

Cilj koji je state i filantropi postavili glasi: napuniti Veliko slano jezero za osam godina, do 2034. kada Salt Lake City planira da bude domaćin Olimpijskih igara. Kampanju je pokrenuo Josh Romney sa inicijalnim ciljem od 100 miliona dolara, dok su republikanski zvaničnici, konzervativni biznismeni i velike konzervacijske organizacije neočekivano našli zajednički interes. Nedavno je javnu podršku izrazio i bivši predsednik Donald Trump, što je dodatno osnažilo političku vidljivost projekta.

Koliko vode treba?

Da bi postojala barem približna šansa da se nivo jezera značajno podigne do 2034., Utah bi morala svake godine u narednih osam godina dodati oko 800.000 acre-feet vode (što je približno 987 miliona kubnih metara) — ekvivalent oko 400.000 olimpijskih bazena godišnje. Za poređenje: prošle godine država je obezbedila dodatnih ~163.468 acre-feet, što je maksimum za poslednjih pet godina, ali i dalje daleko ispod potrebnog.

Finansije i troškovi

Romneyjev fond je do sada prikupio oko 30% od početnog cilja od 100 miliona dolara, ali procene za stabilizaciju nivoa idu i do 500 miliona dolara. Država već ulaže sredstva: 40 miliona dolara za državni fond za vodne resurse i kupovina kompanije U.S. Magnesium za 30 miliona dolara, čime je preuzeto 65.000–80.000 acre-feet vode — ali i odgovornost za sanaciju lokaliteta koja može koštati 100–200 miliona dolara.

Koje mere se sprovode?

Izmene državnih zakona koje olakšavaju donacije, zakup i kupovinu prava na vodu za dobro jezera;
Subvencije i ugovori sa poljoprivrednicima kako bi im se isplatilo da smanje navodnjavanje ili ustupe prava na vodu;
Uklanjanje invazivne trske (phragmites) koja troši znatno više vode od autohtonih biljaka;
Razmatranje preusmeravanja vode iz izolovanih bazena (npr. Newfoundland Evaporation Basin) i drugih izvora;
Podizanje nasipa na povezivanju severnog i južnog kraka radi regulacije protoka i slanosti.

Ekološke i društvene posledice

Veliko slano jezero je važno utočište za oko 10 miliona ptica godišnje (preko 330 vrsta) i podržava industriju brine škampi i brine muva, presudnu za lokalni ekosistem. Pad nivoa povećava salinitet, urušava hranidbeni lanac i otkriva prašinu koja može sadržati teške metale — pretnja po javno zdravlje. Takođe, jezero doprinosi lake-effect snegu u planinama Wasatch, procenjenom na do 10% godišnjeg snega; nestanak jezera mogao bi smanjiti padavine i loše uticati na zimski turizam i ekonomiju.

Izazovi i izgledi

Obnova terminalnog slanog jezera teoretski je i praktično veoma teška — nijedno takvo jezero u modernoj istoriji nije u potpunosti vraćeno. Potrebne su velike i trajne promene u upravljanju vodnim resursima, značajan novac i politički konsenzus. Ipak, pristup kombinacijom državnih politika, privatnih donacija i tržišnih mehanizama (zakup/prodaja prava) daje put kojim se može delovati, makar da se smanje rizici i ublaže najgore posledice.

Završna misao

Iako cilj da se jezero potpuno napuni do 2034. deluje herkulovski, inicijativa je važna jer pokreće javni i politički dijalog, ubrzava pravne promene i podstiče ulaganja koja mogu dugoročno smanjiti rizike po zdravlje, biodiverzitet i lokalnu ekonomiju.

Dried, cracked mud at the Antelope Island Marina on the Great Salt Lake due to low water levels near Syracuse, Utah, on Aug. 31, 2022. (Rick Bowmer / AP)(Rick Bowmer)

Josh Romney in Orem, Utah, in 2018. (George Frey / Getty Images)(George Frey)

Dust blows across the exposed lakebed of Farmington Bay in Utah's Great Salt Lake in 2025. (James Roh / The Washington Post via Getty Images)(James Roh)

Empty docks in Utah. (Getty Images/AP)(Getty Images/AP)

A brine fly pupa at a test site in the Great Salt Lake in 2023. Brine flies are a critical part of the Great Salt Lake's ecosystem. (James Roh / The Washington Post via Getty Images)(James Roh)

A "Protected Watershed Area" sign near hillsides with patchy snow near Salt Lake City on Feb. 8. Utah relies on mountain snowpack for around 95% of its water supply. (Mario Tama / Getty Images)(Mario Tama)

A Cache County farmer readies a field for planting hay near Newton, Utah, in April. Agriculture uses much of the water that would otherwise flow to the Great Salt Lake. (Kim Raff / The New York Times via Redux)(Kim Raff)

A lone bison walks along the receding edge of the Great Salt Lake on its way to a watering hole Antelope Island, Utah, in 2021. (Rick Bowmer / AP)(Rick Bowmer)

Angelic Lemmon, a park ranger for Utah's Department of Natural Resources, walks across reeflike structures called microbialites, exposed by receding waters at the Great Salt Lake, in 2022. (Rick Bowmer / AP)(Rick Bowmer)