Otkriven Kvaazar J2318 — njegova supermasivna crna rupa izbacuje ultraljubičaste vetrove brzinom do 30% brzine svetlosti (~323 miliona km/h). Kvaazar ima masu oko 1,7 milijardi Sunca i nalazi se na ~3 milijarde svetlosnih godina. Takvi izlivi nose energiju koja može izbaciti gas potreban za formiranje zvezda i imati ključnu ulogu u evoluciji galaksija; otkriće je zasnovano na podacima SDSS projekata.
Otkriven Kvaazar J2318: Vetar Do 30% Brzine Svetlosti — „Uragan“ Kategorije 79
An artist's impression of a quasar. The black dot in the center represents the supermassive black hole at the center of the quasar. The red-and-yellow spiral surrounding it shows the disc of hot gas falling into the black hole. Some of this gas is ejected as the quasar's wind, which is shown in light blue. The size of the disc shown is comparable to the size of our solar system. . | Credit: NASA/CXC/M. Weiss, Nahks Tr'Ehnl, Nurten Filiz Ak
Astronomi su otkrili izuzetan kvaazar, nazvan J2318, čija supermasivna crna rupa izbacuje vetrove brzinom do 30% brzine svetlosti — oko 323 miliona kilometara na sat (≈201 milion milja na sat). Kvaazar ima procenjenu masu od ~1,7 milijardi masa Sunca i nalazi se na udaljenosti od približno 3 milijarde svetlosnih godina.
Zašto je ovo značajno?
Iako je masa crne rupe tipična za supermasivne primere, brzina vetrova je izvanredna: to je najbrži vetar ikada registrovan u ultraljubičastom (UV) delu spektra. Vođa tima Lucas Seaton opisao je brzinu slikovito kao "uragan kategorije 79"—metafora koja ilustruje koliko je brzina veća od poznatih zemaljskih oluja (svaka kategorija je približno 20% brža od prethodne).
Kako nastaju ovakvi vetrovi?
Kvaazari nastaju kada velika količina gasa i prašine formira akrecioni disk oko supermasivne crne rupe. Trenje u disku i intenzivno zračenje pretvaraju gravitacionu energiju u svetlost, a ta svetlost (fotonima) može da potisne gas i stvori brze izlive — tzv. "vetrove".
"Kvaazari emituju toliko fotona da se ti mali udarci sabiraju i daju ekstremne brzine," rekao je Seaton. "Problem je što fotoni mogu da ionizuju atome, što otežava objašnjenje kako zadržati jone ugljenika i silicijuma koje posmatramo."
Kako su otkrili J2318?
Istraživači su koristili podatke iz SDSS-IV Time-Domain Spectroscopic Survey i SDSS-V Black Hole Mapper u okviru Sloan Digital Sky Survey (SDSS). Spektralna analiza ultraljubičastog zračenja otkrila je pomeranja i linije koje ukazuju na gasne izlaze pri brzinama do ~0,3c.
An illustration of a quasar. | Credit: NASA, ESA, Joseph Olmsted (STScI)
Za posledice na galaksije
Ovi ekstremni izlivi nose velike količine energije i mogu izmeštati gas i prašinu koji služe kao sirovina za formiranje zvezda. Time se može usporiti ili zaustaviti stvaranje novih zvezda u domaćinskoj galaksiji, što je ključna komponenta povratne sprege (feedback) u evoluciji galaksija.
Psihološki citat iz izjave Paole Rodríguez Hidalgo: "Ovi ekstremni izlivi predstavljaju nedostajuću kariku u povratnim interakcijama između aktivnog jezgra i ostatka galaksije". Iako teorijski modeli već uključuju takav feedback, potrebna su dodatna posmatranja kako bi se simulacije uskladile sa realnim podacima.
Šta sledi?
Tim, zajedno sa drugim astronomima, nastaviće pretragu za sličnim i bržim UV izlazima u lokalnom i udaljenom univerzumu, ali priznaju da neće biti lako pronaći brži UV vetar od onog u J2318. Istraživanje je objavljeno 4. juna u časopisu The Astrophysical Journal.
Važne činjenice: Kvaazar J2318 — UV vetrovi do 30% brzine svetlosti; masa ~1,7 milijardi M☉; udaljenost ~3 milijarde svetlosnih godina; podaci iz SDSS projekata; implikacije na formiranje zvezda i evoluciju galaksija.
Pomozite nam da budemo bolji.
