U uvali Cala en Busquets kod Ciutadelle na Menorci tri preklapajuće olupine iznova su datirane i sada se dovode u 13. vek, najverovatnije u kraj 1240‑ih. Među nalazima je i zapečaćeni enkolpijum (relikvijar) pronađen uz netaknutu islamsku keramiku, koji prolazi desalinizaciju u Muzeju Menorke. Olupine, dobro očuvane i izbegle pljačku, pružaju retke dokaze o trgovini, religiji i svakodnevnom životu u srednjovekovnom zapadnom Sredozemlju. Naučni rad o nalazima planiran je za proleće 2027.
Kod Menorke otkrivene tri srednjovekovne olupine iz 13. veka — zapečaćeni enkolpijum koji može sadržati kost
Photo Credit: Trevor J. Wallace
U uvali Cala en Busquets, starom pristaništu pored Ciutadelle na Menorci, arheolozi su preispitali tri preklapajuće olupine koje su sada datirane u 13. vek. Ranije pripisivane 18. veku, brodovi označeni kao Busquets I, II i III otkrivaju izuzetan i retko sačuvan materijal iz srednjovekovnog Sredozemlja — uključujući zapečaćeni enkolpijum (male relikvijare) otkopan sa netaknutom islamskom keramikom.
Nova datiranja i kontekst nalaza
Prvi pregled lokaliteta obavio je katalonski arheolog Xavier Aguelo Mas 2009. godine, ali su potpune podvodne iskopine započele tek 2023. Analiza dendrokhronologije (datiranje drveta) iz 2025. pokazala je da su trupovi brodova mnogo stariji nego što se pretpostavljalo, pa ih tim sada dovodi u kraj 1240‑ih.
Istraživači smatraju da su sva tri broda najverovatnije potonula u istom događaju — verovatnom meteotsunami pojavi, naglom porastu nivoa mora koji je Menorci poznat po tome da može za nekoliko sati preplaviti luke.
Zašto je lokalitet značajan
Morska geoarheološkinja Beverly Goodman‑Tchernov (University of Haifa), koja nije bila uključena u radove, napomenula je da su srednjovekovne olupine u zapadnom Sredozemlju relativno retke, pa ovaj kompleks predstavlja izvanredan izvor podataka o trgovačkim vezama, religiji i svakodnevici tog doba. Za razliku od mnogih starijih lokaliteta koji su bili pljačkani, Busquets nalazi su u visokom stepenu očuvanosti, što omogućava detaljniju rekonstrukciju sadržaja tereta i materijalne kulture.
Enkolpijum — relikvijar pod restauracijom
Jedan od upečatljivijih predmeta je enkolpijum iz 13. veka koji je Xavier Aguelo Mas nazvao "artefaktom decenije" za Menorku. Predmet je izvučen zajedno sa netaknutom islamskom keramikom, a trenutno prolazi profesionalnu desalinizaciju u Muzeju Menorke. Arhivari planiraju da ga otvore nakon procesa konzervacije kako bi utvrdili šta se nalazi unutra — istraživači spekulišu o mogućoj kosti, pergamentu ili nekom drugom reliktu.
"Radio sam pored vodeničnog kamena i video crni ugao nečega za šta sam mislio da je savremeni otpad. Kako sam otkrivao, ugledao sam kralja sa žezlom," prisetio se vođa ekspedicije Trevor J. Wallace.
Tim i dalje radova
Menorca Shipwreck Project, u partnerstvu sa newjorškim Explorers Clubom i lokalnim stručnjacima za kulturno nasleđe, završio je iskopavanja na Busquets I i II, dok istraživanja na Busquets III i dalje traju. Tim takođe razvija i prilagođava metode rada za zahtevne podvodne uslove: loša vidljivost i debeli sedimenti sklanjaju krhke predmete sa površine decenijama ili vekovima.
Istraživači planiraju da objave svoj naučni rad u proleće 2027. godine, a veruju da u okolini još uvek mogu ležati dodatne srednjovekovne olupine (mogući Busquets IV, V).
Zašto vredi pratiti: Ovaj lokalitet pruža retko kompletan uvid u međukulturne kontakte u zapadnom Sredozemlju u 13. veku — pokazuje trgovinske mreže između hrišćanskih i muslimanskih aktera i daje materijalne dokaze o svakodnevnom i verskom životu na Maurskoj Menorki.
Pomozite nam da budemo bolji.
