Istraživači su u Xultunu (Gvatemala) otkrili da je jedan mikrotekst iz perioda Klasične Maje potpisao autor imenom Sak Tahn Waax („Belogrudna lisica“). To je prvi poznati slučaj da je konkretan matematički ili astronomski rad iz tog perioda pripisan pojedincu. Natpis sadrži jedinstvenu formulu koja povezuje 260-dnevni ritualni ciklus, solarnu godinu i cikluse Venere i Marsa, a nalaz je objavljen u časopisu Antiquity.
Otkriveno ime majanskog astronoma-matematičara: Sak Tahn Waax — „Belogrudna lisica“
The researchers had a series of hieroglyphs to decipher. (Rossi et al., Antiquity, 2026)
Period Klasične Maje (oko 250–900. godine n.e.) često se opisuje kao zlatno doba te civilizacije — vreme izuzetnog napretka u arhitekturi, umetnosti, pismu, matematici i astronomiji. Do nedavno su mnogi od matematičkih i astronomskih proračuna ostajali anonimni. Nova analiza zidnih natpisa u Xultunu otkriva retku izuzetnost: ime autora jedne složene formule.
Šta je otkriveno
Na arheološkom lokalitetu Xultun u Gvatemali, u jednoj maloj prostoriji, istraživači su pronašli više od 50 takozvanih „mikrotekstova“ — kratkih zapisa koji sadrže datume, brojeve i proračune. Jedan od tih zapisa, dekodiran kombinacijom crtanja, klasične fotografske dokumentacije i digitalnog pojačavanja, ne sadrži samo jedinstvenu matematičku formulu već i ime autora: Sak Tahn Waax (prevod: „Belogrudna lisica“).
A sketch of the room where the writing was recovered and a scan of part of the microtext. (Rossi et al.,Antiquity, 2026)
Zašto je to važno
Prema istraživačima, ovo je prvi poznati slučaj da je konkretan rad iz majanske matematike ili astronomije iz perioda Klasične Maje direktno pripisan pojedincu. Sama formula je neobična među poznatim majanskim tekstovima: modeluje kretanje Venere i drugih planetarnih tela koristeći poznate majanske jedinice i cikluse, ali na način koji dosad nema jasan paralel.
„Dok su potpisi umetnika i vajara već prepoznati na keramičkim predmetima i spomenicima, učenjaci koji su radili proračune vremena ostajali su anonimni,“
istaknuo je arheolog Franco Rossi (MIT). Majanista David Stuart (UT Austin) dodaje da formula otkriva „jedinstveno razumevanje veza i obrazaca između više vremenskih ciklusa, uključujući 260-dnevni ritualni ciklus, solarnu godinu, kao i cikluse Venere i Marsa.“
The name as translated by the researchers. (Rossi et al.,Antiquity, 2026)
Metodologija i kontekst
Natpis je očuvan kao grub nacrt proračuna na zidu, što istraživači porede sa “ranom verzijom rukopisa ili skicom umetničkog dela”. Upotreba crteža, visokorezolutne fotografije i digitalnih metoda omogućila je jasnije očitavanje znakovlja i brojeva. Nalaz je objavljen u časopisu Antiquity.
Širi značaj
Otkriće ne samo da osvetljava pojedinca koji je doprineo majanskoj astronomiji već i stavlja te proračune u širi svetovni kontekst: u isto vreme kada su u Indiji, Mezopotamiji, Kini i Grčkoj pojedinci beležili astronomske proračune, sada znamo za jednog takvog mislioca u predkolumbovskoj Americi. Istraživanje mikrotekstova u Xultunu se nastavlja — moguće je da će još zapisa biti povezano sa Sak Tahn Waaxom.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Napomena o imenu: Sak Tahn Waax je prevod iz majanskog zapisa i obuhvata simboliku koja može imati više nijansi značenja; u naučnom radu se koristi izvorna transkripcija i prevod kao tumačenje imena.
Izvori i krediti: Istraživanje objavljeno u Antiquity. Istraživači pomenuti u radu: Franco Rossi, David Stuart, Heather Hurst i tim istraživača na lokalitetu Xultun.
Pomozite nam da budemo bolji.
