Arheolozi su ispod parka Gan Ha‑Shelosha otkrili složen hidraulički sistem iz 14.–15. veka koji je kroz tunele u tufnoj steni snabdevao lopataste točkove u nizvodnim šećernim mlinovima. Sistem je pretvarao planinsku vodu u obnovljivu energiju za industrijsku preradu trske. Nalaz potvrđuje tehničku veštinu Mamluka i njihovu povezanost sa širokim trgovačkim mrežama. Otkriće menja percepciju srednjeg veka kao perioda bez inovacija.
Veliko otkriće u Gan Ha‑Sheloshi otkriva sofisticirani srednjovekovni hidraulički sistem
Veliko otkriće u Gan Ha‑Sheloshi
Arheolozi su ispod nacionalnog parka Gan Ha‑Shelosha u Izraelu otkrili složen podzemni sistem kanala koji baca novo svetlo na srednjovekovnu industriju, navodi se u studiji objavljenoj u časopisu Water History.
Istraživanja su pokazala da su vodeni kanali bili uklesani u tufnu stenu duž doline Nahal 'Amal i da potiču iz perioda između 14. i 15. veka, u vreme vladavine Mamluka. Sistem predstavlja izuzetno rafiniran hidraulički sklop koji je omogućavao pretvaranje zamućene planinske vode u pouzdan, obnovljiv izvor energije za obližnje pogone.
Kako je sistem radio
Za razliku od klasičnih akvadukata iz rimskog i vizantijskog doba, ovi vodeni kanali su isklesani direktno unutar podzemnih pećina i tunela. Usmeravanjem vode kroz pažljivo projektovane prolaze, radnici su stvarali pritisak koji je pogonio lopataste točkove u nizvodnim šećernim mlinovima.
Mlinovi su radili tako što je voda pokretala horizontalne lopataste točkove smeštene u prostorijama sa bačvastim svodovima. Pokret točkova prenosio se na vertikalne „runner” kamene gornje ploče koje su se okretale iznad konkavnih donjih kamenova, drobeleći trsku i izbijajući sok za dalje rafinisanje i proizvodnju kristalnog šećera.
Značaj nalaza
Ovo otkriće menja uobičajenu predstavu da je srednji vek bio period tehnološke stagnacije. Pokazuje da su Mamluci razvili lokalne tehnološke rešenja i bili povezani u široke trgovačke mreže koje su obuhvatalе Egipat, Aziju i šire region.
Autorska napomena: fotografije i preliminarne analize pripisane su Azrielu Yechezkelu i A. Frumkinu et al., Water History.
Prvobitno izveštavanje o otkriću pojavilo se u Men's Journal (objava od 8. novembra 2025.).
Zaključak: Otkrivanje podzemnog hidrauličkog sistema u Gan Ha‑Sheloshi doprinosi boljem razumevanju srednjovekovne tehnologije i ekonomije, pokazujući praktične i inovativne pristupe upravljanju vodnim resursima u prošlosti.
Pomozite nam da budemo bolji.
