Tim sa Univerziteta Yonsei tvrdi da, kada se u analizu uključi starost tipa Ia supernova, nestaje signal ubrzanog širenja svemira, a širenje je navodno počelo da se usporava pre ~1,5 milijardi godina. Autori su koristili uzorak od ~300 galaksija i navode da astrofizički efekti utiču na sjaj supernova. Više naučnika izražava skepsu zbog nepoznanica u formiranju i evoluciji supernova. Ključnu ulogu u proveri ove hipoteze očekuju posmatranja Vera C. Rubin Observatory.
Novi rad tvrdi da se širenje svemira usporava — osporava se uloga tamne energije
Sažetak: U novom, kontroverznom radu objavljenom u časopisu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, tim predvođen Young‑Wook Leejem sa Univerziteta Yonsei tvrdi da uzimanje u obzir starosti tipa Ia supernova uklanja dokaz o ubrzanom širenju svemira. Autori kažu da podaci ukazuju na to da se širenje počelo usporavati pre oko 1,5 milijardi godina.
Šta su učinili autori
Autori su analizirali uzorak iz oko 300 galaksija i modelovali sjaj tip Ia supernova, koje se decenijama koriste kao „standardne sveće“ za merenje kosmičkih udaljenosti. Umesto da pretpostave istovetan apsolutni sjaj za sve supernove, oni su u svoj model uveli i varijacije povezane sa starošću sistema i drugim efektima zvezdane astrofizike.
Po njihovom tumačenju, deo posmatranog prigušenja supernova koji se ranije pripisivao većoj udaljenosti zapravo potiče od tih astrofizičkih efekata. Nakon korekcije za starost, signal koji je tumačen kao ubrzano širenje — odnosno potrebe za konstantnom, nepromenljivom tamnom energijom — slabi ili nestaje.
Glavni zaključci i implikacije
Autori navode da se svemir nalazi u fazi deceleracije već u sadašnjem dobu i da svojstva tamne energije mogu da se menjaju brže nego što se dosad mislilo. Ukoliko bi se ovi rezultati potvrdili, to bi bio veliki paradigmalni pomak u kosmologiji i promenilo bi poglede na sudbinu svemira — od ubrzanog večnog širenja do mogućeg zaustavljanja pa čak i obrnutog stiska („big crunch“) u dalekoj budućnosti.
Reakcije naučne zajednice
Mnogi stručnjaci su rezervisani. Adam Riess, dobitnik Nobelove nagrade za doprinos otkriću ubrzanog širenja svemira, upozorava da je određivanje starosti progenitora tipa Ia supernova teško i da postoje značajne nepoznanice u teoriji njihovog formiranja i evolucije.
„Teorija iza ovoga je slaba zbog neizvesnosti u vezi sa tim kako se [zvezda] formira,“ rekao je Riess.
Kosmolog Carlos Frenk ocenio je rad kao provokativan i vredan pažnje, ali dodao da rezultati možda nisu tačni i da treba pričekati nezavisne provere.
Dalji testovi i buduća posmatranja
Autori i kritičari se slažu da su potrebna veća i preciznija posmatranja. U tom smislu, očekuje se da će Vera C. Rubin Observatory u narednih nekoliko godina znatno proširiti uzorak: planirano je otkriće desetina hiljada novih supernova i njihovih domaćina, što će omogućiti preciznija merenja starosti i robusniju proveru hipoteze.
Zaključak: Studija predstavlja značajnu i kontroverznu tvrdnju koja utiče na temeljne koncepte u kosmologiji. Do konačnog raspleta potrebno je više podataka i nezavisnih analiza — stoga je reč o interesantnoj ideji koja će podstaknuti dalja posmatranja i rasprave.
Pomozite nam da budemo bolji.
