Šta hrišćani promaše u Pavlovim učenjima — N.T. Wright o crkvi kao modelu „novog stvaranja“

N.T. Wright (Nicholas Tom Wright) jedan je od vodećih savremenih stručnjaka za Novi zavet. Bivši biskup Durham-a, predavao je na Oksfordu i Sent-Andrewsu, autor je više od 80 knjiga, a najnovija mu je studija o poslanici Efežanima pod naslovom The Vision of Ephesians. U razgovoru za TIME pre objavljivanja knjige Wright govori o tome zašto crkve često promaše svoju misiju, kako se pogrešno tumače Pavlova učenja i šta znači biti crkva koja pokazuje "novo stvaranje".

Pad posećenosti crkava — više razloga, ne samo jedan

Wright upozorava da ne postoji jedinstven odgovor na pad posećenosti crkava u Zapadnom svetu. U SAD-u to često pokreće odbojnost prema onome što se doživljava kao "hrišćanski nacionalizam"; ljudi beže od vere kad je povežu sa političkim ekstremima. U Velikoj Britaniji se dugoročno beleži pad od oko 5–10%, ali ima i primera obnavljanja — naročito među mladima u nekim gradskim sredinama.

Svrha crkve: bogosluženje i novo stvaranje

Po Wrightu, ključni zadatak crkve nije samo "spasenje pojedinačne duše" i odlazak na nebo, već prihvatanje Božijeg kraljevstva koje se rađa "na zemlji kao na nebu". Crkva bi trebalo da bude živi model novog stvaranja — zajednica čiji život, molitva i dela pokazuju da je Božije delovanje već započelo u svetu.

Kako to izgleda u praksi?

U Efežanima Pavao, prema Wrightu, zamišlja crkvu kao malu radnu sliku novog stvaranja: obični ljudi čine izvanredne stvari, pa okolina primeti razliku i pita zašto su vernici drugačiji. Odgovor je: jer slede Isusa i žive zajedništvo koje ruši društvene barijere.

Multikulturalnost, DEI i granice crkve

Wright naglašava da je multikulturalnost u samom jezgru hrišćanskog poslanja — Pavao je govorio o rušenju jaza između Jevreja i ne-Jevreja kako bi se stvorila jedna nova ljudska zajednica. Kritikuje savremene inicijative za raznolikost (DEI) kada su čisto sekularne i ne uzimaju evanđelje kao temelj: takve inicijative mogu ostaviti prazninu koju društvene ideologije popunjavaju.

On snažno odbacuje segregaciju praktikovanu na vjerskoj osnovi — ideja da bi različite etničke grupe trebalo da imaju odvojene crkve za njega je neprihvatljiva. Poziva vernike da preispitaju implicitne društvene granice koje njihova zajednica neosetno potvrđuje.

"Suštinska jevrejskost" hrišćanstva

Wright podseća da je rani hrišćanski pokret bio pre svega prvovekovni jevrejski obnoviteljski pokret koji je postao poruka za svet. U 19. veku se, naročito u Evropi, razvila implicitna anti-judejska atmosfera koja je uticala na tumačenje Novog zaveta: sve što je delovalo "jevrejski" često se svodilo na metaforu, umesto da se shvati u istorijskom kontekstu (npr. značaj Hrama).

Posledice istorijskog antisemitizma u tumačenju Biblije, po Wrightu, ostavljaju dubok trag i danas.

Pitanje Izraela i Gaze — Wrightov teološki pogled

Na pitanje o savremenom sukobu Wright se poziva na biblijske slike (npr. Psalam 2) ali ističe da su obećanja o zemlji prvenstveno metafora Božje vlasti nad celim stvorenjem. Tvrdi da korišćenje biblijskih obećanja kao opravdanja za nacionalističke ili ratne ciljeve predstavlja pogrešno čitanje teksta. Božija vlast, po Wrightu, ostvaruje se putem služenja i ljubavi, a ne oružjem i silom.

Duhovni rat — pravi protivnik i zloupotrebe pojma

Wright podseća da je, prema Isusu i Pavlu, pravi protivnik "duhovne sile", a ne vidljivi ljudi. Savremena upotreba termina "duhovni rat" često se zloupotrebljava da opravda nasilje, linčovanje ili "cancel" prakse nad stvarnim osobama — što on naziva obožavanjem boga rata. Važno je razlikovati duhovnu dimenziju od opravdanja za agresiju.

Pavlovi stavovi o ženama i ropstvu

Pavlovi stihovi iz Efežana 5 o podređivanju žena muškarcima istorijski su zloupotrebljavani. Wright naglašava da tekst istovremeno zahteva od muževa da ljube svoje supruge kao Krist Crkvu — dakle, zahtev za služenje i žrtvu, a ne tiraniju. Primer Foibe, diakonise koja prenosi Pavlove poruke, pokazuje da su žene imale službe i autoritet u ranoj crkvi.

Što se tiče ropstva, Wright objašnjava da Pavao ne zagovara ropstvo kao ideal, već pokušava da ljudima u postojećem sistemu pokaže kako hrišćanski život u praksi menja međuljudske odnose — i da tekstovi kao Poslanica Filimonu nose "bombi" koja nagriza samu instituciju ropstva.

Prevođenje Novog zaveta i pitanje neprikosnovenosti Biblije

Wright je radio svoj prevod Novog zaveta i navodi Drugu poslanicu Korinćanima kao najtežu za prevođenje zbog emotivnog i fragmentarnog stila. Na temu biblijske nepogrešivosti on napominje da je pojam "inerrancy" istorijski oblikovan, naročito u američkom kontekstu; lično smatra da imamo upravo onaj tekst koji je Bog želeo da imamo — bogat pitanjima i pozivom na dalje traganje.

Arhiepiskopija Canterburyja i vođstvo crkve

Govor o novoj arhiepiskopkinji Canterburyja Wright završava savetom koji parafrazira Rowan Williamsa: arhiepiskop treba strpljenje svetca i kožu nosoroga. Potreban je miran, promišljen i pastoralan pristup jer uloga podrazumeva velike odgovornosti i pomirenje različitih mišljenja u Crkvi.

Zaključak: Wrightova poruka nije samo akademska — ona poziva crkve da budu konkretni i privlačni modeli novog stvaranja: zajednice koje ruše granice, žive pravedno i pozivaju svet da prepozna Božje delovanje.

Kontakt za originalni intervju: letters@time.com