Utrka za zlato, zemlju i luku: Kako resursi hrane krvavi rat u Sudanu

Građanski rat koji u Sudanu besni od aprila 2023. sve više je pokrenut borbom za prirodne resurse i strateške položaje. Sukob između sudanske vojske i paravojne formacije Rapid Support Forces (RSF) eskalirao je krajem oktobra zauzimanjem El‑Fashera u Darfuru, dok su desetine hiljada ljudi poginule, a skoro 12 miliona raseljeno.

Plodno zemljište i trgovački koridor

Ogromne površine plodnog zemljišta čine Sudan potencijalnom žitnicom Afrike, što je privuklo interes država Zaliva koje traže dodatne izvore hrane. Pre sukoba, kompanije iz Ujedinjenih Arapskih Emirata kontrolisale su desetine hiljada hektara u Sudanu, a agrarni proizvodi bili su značajan deo izvoza prema Emiratima. Istovremeno, položaj Sudana uz Crveno more daje mogućnost uticaja na jedan od ključnih svetskih pomorskih koridora kroz koji prolazi oko 10–12% svetske trgovine.

Geopolitička trka za lukama i pristupom moru

Pored zalivskih država, i druge sile poput Rusije i Turske nastojale su da steknu pristup lukama ili vojnim objektima na sudanskoj obali, mada su mnogi pregovori zamrznuti ili propali. Kontrola luka i pomorskih ruta predstavlja stratešku prednost u pogledu trgovine, bezbednosti i projekcije moći u regionu.

UAE i logističke veze

U sukobu su optužbe i protunatpisi veliki: vlasti koje podržavaju vojsku prekidale su odnose s UAE, optužujući ih za logističku i materijalnu podršku RSF‑u, dok Abu Dabi te tvrdnje negira. Istraživanja i izveštaji organizacija i stručnjaka ukazuju na korišćenje vazdušnih ruta preko istočnog Čada, a u poslednje vreme i preko istočne Libije, za dopremu opreme i goriva koja su omogućila RSF‑u da se kreće i deluje u Darfuru. Za logističke tokove označeni su i lokalni akteri poput komandanta Khalife Haftara u istočnoj Libiji.

Žudnja za zlatom

Nakon odvajanja Južnog Sudana 2011. — i gubitka većine naftnih polja — zlato je postalo glavni izvor deviznih prihoda. Pre rata, zvanična proizvodnja iznosila je nešto više od 80 tona godišnje, a izvoz zlata 2021. je vrednovan na približno 2,85 milijardi dolara. Od početka oružanih sukoba zvanična proizvodnja je opala, dok su ilegalne rudarske mreže i krijumčarenje preuzele veliki deo trgovine. Analize ukazuju da ekonomsko takmičenje oko zlatnih prihoda predstavlja važan pokretač sukoba: zlato se često sliva kroz regionalne rute i završava na svetskim tržištima, uključujući Dubai.

Dronovi, oružje i strani plaćenici

Naoružavanje obe strane uključivalo je isporuke bespilotnih letelica, bombe i drugo vojno naoružanje iz različitih izvora. Iran i Turska su, prema izveštajima istraživača, isporučivali dronove vojsci, što je pomoglo u određenim protivofanzivama. S druge strane, postoje tvrdnje o snabdevanju RSF‑a dronovima i drugim sistemima, uključujući navode o kineskom oružju preko posrednika — tvrdnje koje su predmet osporavanja. Pored toga, RSF i druge frakcije angažovale su plaćenike iz Rusije, Sirije, Latinske Amerike i Sahela, što dodatno internacionalizuje sukob.

Zaključak

Kombinacija plodnog zemljišta, mora i rudnih resursa kao što je zlato stvara održiv ekonomski podsticaj za razne spoljne i unutrašnje aktere da nastave sukob. Dok civili snose najveći teret, geopolitički interesi i profit iz izvora kao što su poljoprivreda i zlato dodatno komplikuju mogućnosti za brzo mirno rešenje.

Napomena: U tekstu su korišćeni nalazi i mišljenja istraživača i nevladinih organizacija kako bi se prikazala kompleksnost veza između resursa i oružanog sukoba; mnoge optužbe ostaju predmet istraga i sporova među međunarodnim akterima.