Nova studija istraživača sa Instituta Maks Plank i Univerziteta u Čikagu ukazuje da je telo Teja, koje je pre oko 4,5 mlrd godina sudarilo sa proto‑Zemljom i stvorilo Mesec, verovatno poteklo iz unutrašnjeg Sunčevog sistema. Analize izotopa u Zemljinom plaštu, Mesecu i meteoritskim uzorcima pokazuju da Teja ima poseban hemijski potpis koji se razlikuje od ranije poznatih gradivnih blokova Zemlje. Rezultat podržava ideju da su Zemlja i Teja bile komšije u protoplanetarnom disku, a sudar je doprineo dovođenju dodatnog gvožđa u Zemljin plašt.
Teja — komšija Zemlje: nova analiza otkriva poreklo tela koje je stvorilo Mesec
Pre oko 4,5 milijardi godina telo veličine Marsa, poznato kao Teja, sudarilo se sa proto‑Zemljom i pretvorilo oba tela u rastopljenu masu stena i metala. Nakon sleganja materijala nastali su Zemlja i njen Mesec.
Pitanje odakle je potekla Teja rešava nova studija istraživača sa Instituta Maks Plank za istraživanje Sunčevog sistema (MPS) i Univerziteta u Čikagu. Analizom izotopskih odnosa u uzorcima Zemljinog plašta, Meseca i različitih meteorita, naučnici su rekonstruisali hemijski potpis Teje i njen mogući prostor porekla.
— objašnjava kosmohemičar Thorsten Kleine (MPS).„Sastav jednog tela čuva celu njegovu istoriju formiranja, uključujući i mesto porekla,“
Tokom hlađenja planete, teži i feromagnetni elementi poput gvožđa i molibdena imaju tendenciju da potonu ka jezgri, dok elementi kao što je cirkonijum ostaju u plaštu. Zato je prisustvo gvožđa u Zemljinom plaštu najbolji trag za kasnija dostavljanja materije — na primer kroz ogroman udar koji je doneo Teja.
Kako su došli do zaključka?
Istraživači su uporedili izotopske odnose elemenata poput gvožđa, hroma, kalcijuma, titanijuma i cirkonijuma. Promene u sastavu velikog molekularnog oblaka iz kojeg je nastalo Sunce dovele su do prostorne heterogenosti u izotopskim odnosima — kao „slabo izmešana smesa za kolač“ — što je ostavilo prepoznatljive hemijske potpise na objektima rođenim u različitim delovima protoplanetarnog diska.
Meteoriti služe kao vremenske kapsule: nekarbonski (NC) meteoriti potiču iz unutrašnjeg Sunčevog sistema i siromašniji su volatilnim sastojcima, dok su karbonatni hondriti (CC) nastali u spoljnijim, hladnijim regionima i bogatiji ugljenikom i vodom. Ukupni izotopski odnosi Zemljinog plašta generalno se poklapaju sa NC uzorcima iz unutrašnjeg Sunčevog sistema.
Ipak, izotopski potpis koji su autori studije pripisali Teji pokazuje odnose koji ranije nisu identifikovani i ne podudaraju se u potpunosti sa poznatim gradivnim blokovima Zemlje. To navodi istraživače na zaključak da su Teja i Zemlja verovatno potekle iz slične zone unutrašnjeg Sunčevog sistema — moguće kao susedna tela u protoplanetarnom disku — ali da je Teja imala specifičan hemijski sastav.
— zaključuje vodeći autor Timo Hopp (MPS).„Najubedljiviji scenario je da su većina gradivnih blokova Zemlje i Teje potekli iz unutrašnjeg Sunčevog sistema. Zemlja i Teja verovatno su bile komšije,“
Posledica tog sudara je Mesec koji i danas polako odlazi od Zemlje brzinom od oko 3,8 cm godišnje. Studija je objavljena u časopisu Science i daje novi, detaljniji uvid u sastav i poreklo tela koje je oblikovalo rano okruženje naše planete.
Pomozite nam da budemo bolji.
