Arheološka iskopavanja u provinciji Šanlıurfa donose niz nalaza — kamene figurine, isklesana lica i perlice — koji osvetljavaju verovanja i rituale iz perioda pre oko 11.000 godina. Projekat "Stone Hills" (2020.) obuhvata 12 lokaliteta i uključuje i Göbekli Tepe, poznat po najstarijim megalitskim strukturama. Nalazi ukazuju na rastuću društvenu organizaciju, izraženu simboliku i lokalne kulturne razlike, dok region privlači sve raznovrsniji turizam.
Drevna Isklesana Lica Iz Turske: Nalazi Sa Karahan Tepea Prepravljaju Sliku Neolita
Drevni tragovi, nova saznanja
Na vetrovitim brežuljcima iznad prostranih jugoistočnih ravnica Šanlıurfe, arheološka iskopavanja otkrivaju kako je mogao izgledati život pre oko 11.000 godina — u vremenu kada su se rađale prve stalne zajednice.
Šta je pronađeno?
Među najnovijim nalazima su: kamena figurina sa navodno "ušivenim" ustima, više isklesanih kamenih lica i crni perlić od serpentinitnog kamena sa izražajnim prikazima na obe strane. Ovi predmeti pružaju uvid u verovanja, rituale i simboliku ranih neoličkih zajednica.
„Rastući broj ljudskih skulptura može se čitati kao direktna posledica ustaljenog načina života“, rekao je arheolog Necmi Karul, koji vodi iskopavanja na Karahan Tepeu.
Projekat 'Stone Hills' i Göbekli Tepe
Istraživanja su deo državom podržanog projekta Stone Hills, pokrenutog 2020. godine na 12 lokaliteta u provinciji Šanlıurfa — regiji koju je ministar kulture Nuri Ersoy nazvao "svetskom neolitskom prestonicom". U okviru projekta istražuje se i Göbekli Tepe, poznat po najstarijim megalitskim strukturama Gornje Mezopotamije, čija su iskopavanja započeta 1995. godine pod vođstvom nemačkog arheologa Klausa Schmidta.
Šta to znači za razumevanje neolita?
Arheolozi kao Lee Clare (Nemački arheološki institut) i Emre Guldogan (Univerzitet u Istanbulu) smatraju da nalazi menjaju tradicionalne predstave o prelazu sa nomadskog načina života na ustaljena naselja. Kako su zajednice postajale sedentarne i proizvodile višak, pojavili su se prvi znaci društvene diferenciacije i simboličkog izražavanja — što uključuje i rastući fokus na ljudskom liku u umetnosti Karahan Tepea, dok je Göbekli Tepe upadljiv po životinjskim motivima.
„Svaki iskopani sloj daje nam mali uvid u nečiji život — gotovo možemo dotaknuti tu osobu kroz njihove ostatke i predmete“, kaže Lee Clare, koji radi na Göbekli Tepeu od 2013. godine.
Društvene posledice i turizam
Ovi nalazi ukazuju na rani razvoj organizovanih društava sa sopstvenim simbolima i verovanjima, ali i na jasno izražene lokalne razlike između zajednica. Istovremeno, nova arheološka otkrića menjaju i turističku mapu regiona: umesto isključivo verskih posetilaca (zbog tradicionalne povezanosti s pričama o Abrahamu), područje sada privlači i ljubitelje istorije, arheologije i širi spektar turista.
Otvorena pitanja
Iako su nalazi izuzetno bogati, istraživači upozoravaju da bez pisanih izvora ostaje mnogo nepoznanica. Povećanje broja otkrića i bolje kontekstualno razumevanje omogućavaju statističke analize i poređenja, ali identiteti prikazanih figura i potpuni smisao simbola i dalje zahtevaju dalja istraživanja.
Ključni učesnici: Necmi Karul (vođa iskopavanja na Karahan Tepeu), Lee Clare (Nemački arheološki institut), Emre Guldogan (Univerzitet u Istanbulu), Nuri Ersoy (ministr kulture), Yakup Bedlek (turistički vodič).
Pomozite nam da budemo bolji.
