Iranski rial je nastavio pad i prešao nivo od 1,3 miliona za dolar, produbljujući inflatorne pritiske manje od dve nedelje nakon probijanja granice od 1,2 miliona. Vlada je uvela treću, skuplju kategoriju goriva — dodatni litri iznad kvote sada koštaju 50.000 riala — što bi moglo dodatno podstaći rast cena. Sankcije, zastoje u diplomatskim pregovorima i regionalne tenzije dodatno opterećuju ekonomiju i povećavaju neizvesnost za domaćinstva.
Iranski rial prešao 1,3 miliona za dolar — rastu cene hrane i zabrinutost zbog inflacije
A man fills his car at a gas station in Tehran, Iran, Saturday, Dec. 13, 2025. (AP Photo/Vahid Salemi)
TEHRAN — Iranski rial u ponedeljak je nastavio oštar pad i dostigao istorijski nivo od više od 1,3 miliona prema američkom dolaru, produbljujući krizu manje od dve nedelje nakon što je valuta prvi put probila granicu od 1,2 miliona zbog pritisaka sankcija i regionalnih tenzija.
Brzi pad kursa i posledice
Trgovci valutama u Teheranu kotirali su dolar iznad 1,3 miliona riala, što ukazuje na veliku brzinu deprecijacije riala od 3. decembra, kada je valuta zabeležila tadašnji istorijski minimum. Brzo slabljenje domaće valute pojačava inflatorne pritiske, podižući cene hrane i osnovnih potrepština i dodatno opterećujući porodične budžete.
Domáćinstva već osećaju udar: skuplji uvoz, rast cene osnovnih namirnica i rizik od dodatnog pogoršanja životnog standarda.
Promena cenovne politike goriva
U subotu je vlada uvela treću cenovnu kategoriju za benzin: građanima koji potroše iznad mesečne kvote dodatni litri sada se naplaćuju po 50.000 riala po litru (oko 4 američka centa). Po novom režimu, vozači i dalje dobijaju 60 litara mesečno po subvencionisanoj ceni od 15.000 riala po litru i dodatnih 100 litara po 30.000 riala, dok je svaka naredna kupovina znatno skuplja — više od tri puta više od osnovne subvencionisane cene. Iako je benzin u Iranu i dalje među najjeftinijima na svetu, ekonomisti upozoravaju da ova promena može dodatno ubrzati inflaciju u trenutku kada slabljenje riala već pritiska troškove života.
Međunarodni kontekst
Pad valute događa se u atmosferi zastoja u pregovorima o obnavljanju dogovora o iranskom nuklearnom programu i u uslovima povećane regionalne neizvesnosti nakon junskog 12-dnevnog sukoba koji je uključivao Iran i Izrael. Mnogi stanovnici se plaše šire konfrontacije koja bi mogla da uvuče i Sjedinjene Države, što dodatno utiče na nervozu tržišta.
Iranska ekonomija već je godinama pogođena međunarodnim sankcijama, naročito nakon povlačenja Sjedinjenih Država iz nuklearnog sporazuma 2018. godine. U periodu dok je sporazum 2015. bio na snazi, rial se menjao na oko 32.000 za dolar. Tokom narednih godina, nove sankcije i mere protiv iranskog energetskog i finansijskog sektora dodatno su ograničile prihode od izvoza i pristup sredstvima u inostranstvu. Krajem septembra, Ujedinjene nacije su, prema izveštajima diplomata, ponovo uvele sankcije povezane sa nuklearnim programom kroz mehanizam koji je opisan kao "snapback".
Perspektiva ekonomista
Ekonomisti upozoravaju da ubrzani pad riala može da stvori začarani krug: slabljenje valute podstiče rast cena uvozne robe i osnovnih namirnica, što smanjuje kupovnu moć domaćinstava i dodatno podstiče inflaciju. Posebno su ugrožene namirnice koje su ključne u iranskoj ishrani, kao što su meso i pirinač. Za mnoge Irance, najnoviji rekordni pad podsećanje je da je olakšanje daleko dok diplomatija stoji i dok se ekonomske sankcije ne ukinu ili ublaže.
Situacija ostaje nestabilna: kratkoročno, očekuje se rast troškova života; dugoročni ishod zavisi od političkih pregovora i promena u međunarodnim odnosima.
Pomozite nam da budemo bolji.
