2025. je bila godina velikih svemirskih događaja: neočekivana međunarodna saradnja u orbiti, dolazak interstelarnog kometa 3I/ATLAS, povratak sovjetskog Kosmosa 482, eksperiment ruskog modula sa životinjama i intenzivna debata oko megakonstelacija satelita. Najčitanija vest bila je kontroverza oko premještanja šatla Discovery — simbol političkih promena koje su pogodile naučne institucije.
12 Najznačajnijih Svemirskih Priča 2025. — Po Vama
A drained lake, the Trump administration's "Big Beautiful Bill," a spacecraft carrying 1,500 flies and an interstellar comet make the list. | Credit: Samuel Corum/Getty Images; NASA Earth Observatory/images by Wanmei Liang; Roscosmos/Ivan Timoshenko; NASA/ESA/David Jewitt (UCLA)/ Image Processing: Joseph DePasquale (STScI); created in Canva
Godina 2025. donela je niz dramatičnih i uzbudljivih događaja u svetu svemirskih istraživanja. Od međudržavne saradnje u orbiti do dolaska interstelarnog posetioca, ove priče su pokrenule široku javnu pažnju i otkrile koliko brzo se menja naše razumevanje i prisustvo u svemiru.
Space debris continues to be a growing problem for space exploration. | Credit: NASA Goddard Space Flight Center
Međunarodna saradnja u orbiti i rizik od sudara
Na dnu naše liste, ali simbolično važna, priča o neočekivanoj saradnji u svemiru pokazala je da su procedure za kontrolu saobraćaja u orbiti u zrelijoj fazi nego što smo mislili. Zvaničnici Kineske nacionalne svemirske agencije (CNSA) obratili su se NASA-i nakon što su detektovali potencijalnu koliziju satelita i predložili privremeno zadržavanje američkog satelita dok oni planiraju manevar. To nije samo znak da je orbitalni saobraćaj sve gušći i rizičniji, već i dokaz da Kina raspolaže naprednijim sredstvima za praćenje svemirskog saobraćaja.
Lac Rouge suddenly disappeared in Quebec. | Credit: NASA Earth Observatory/images by Wanmei Liang, using Landsat data from the U.S. Geological Survey.
Katastrofa na jezeru u Kvebeku
U kanadskom Kvebeku dogodilo se naglo urušavanje tla oko jednog jezera koje je dovelo do brzog pražnjenja vodene mase i klizišta. Pogođene su zajednice Cree First Nation iz Waswanipija — izgubljena su tradicionalna lovišta, ribolovna mesta i kampovi, što je izazvalo teško humanitarno i ekološko posledice.
The James Webb Space Telescope turned its eye on interstellar comet 3I/ATLAS, resulting in these images. | Credit: NASA/James Webb Space Telescope
Interstelarni komet 3I/ATLAS
Interstelarni komet 3I/ATLAS privukao je veliku pažnju jer dolazi izvan Sunčevog sistema — tek treći potvrđeni takav objekat. Naučnici su intenzivno prikupljali podatke, uključujući posmatranja Teleskopa James Webb (JWST), u pokušaju da razotkriju njegov sastav i poreklo pre nego što nastavi putovanje kroz međuzvezdani prostor.
The second shortest Earth day occurred this summer. | Credit: joecicak/Getty Images
Kratki dani: Zemljina rotacija i merenja
Tokom 2025. zabeleženi su jedan za drugim neki od najkraćih dana u istoriji merenja rotacije Zemlje — 22. jula dan je bio 1,34 milisekunde kraći, a rekord je oboren ponovo 5. avgusta. Male varijacije rotacije uzrokovane su gravitacionim uticajima, promenama masa unutar planete i sezonskim efektima.
A streak against the dark sky shows Kosmos 482 landing back on Earth | Credit: Gianluca Masi/The Virtual Telescope Project
Povratak Kosmosa 482
10. maja sovjetski svemirski aparat Kosmos 482, koji je zbog problema pri lansiranju ostao u Zemljinoj orbiti umesto da nastavi ka Veneri, vratio se na Zemlju posle više od pet decenija. Konačni povratak označio je kraj dugog orbitalnog lutanja.
The landing spot of Russia’s Bion-M No. 2 descent module, on the steppes of the Orenburg region. | Credit: Roscosmos/Ivan Timoshenko
Eksperiment sa živim organizmima iz Rusije
Sferni ruski povratni modul vratio je 75 miševa, oko 1.500 muva, mikroorganizme i semena nakon 30 dana u orbiti. Iako je 10 miševa uginulo, većina životinja i uzoraka se vratila živa, pružajući važne podatke o uticaju mikrogravitacije i kosmičkog zračenja na živa bića.
Cosmonaut Oleg Artemyev was removed from the SpaceX Crew 12 mission. | Credit: NASA/Bill Ingalls
Istraga oko člana posade Crew 12
Ruski istraživački portal The Insider objavio je izveštaj da je kosmonaut Oleg Artemjev uklonjen sa liste posade misije Crew 12 zbog navodnog curenja poverljivih SpaceX dokumenata i fotografija. Za njegovu moguću zamenu pominje se Andrei Fedyayev.
An astronomical image marred by trails caused by satellites of SpaceX's Starlink megaconstellation. | Credit: Victoria Girgis/Lowell Observatory
Megakonstelacije i uticaj na astronomiju
Rastući broj satelita — predvođen projektnim mrežama poput Starlinka — ponovo je podignuo zabrinutost za noćna posmatranja i rad svemirskih teleskopa. Sa više od 10.000 raspoređenih satelita i planovima za još veću gustinu, studije upozoravaju da bi, bez regulacije, takve konstelacije mogle znatno otežati astronomska posmatranja do kraja 2030-ih.
The total lunar eclipse happened on Sept. 7-8, 2025. | Credit: Created in Canva Pro by Daisy Dobrijevic
Pomračenje Meseca i „krvavi Mesec”
Totalno lunino pomračenje tokom noći 7–8. septembra izazvalo je spektakularan crvenkasti ton Meseca koji je bio vidljiv nad širokim područjem Evroazije. Nijansa „krvavog Meseca” zavisi od stanja Zemljine atmosfere i izazvala je veliki broj prilika za posmatranje i obrazovanje javnosti o atmosferi i optici.
One of the navigation cameras on NASA’s Perseverance captured the rover’s tracks coming from an area called “Witch Hazel Hill,” on May 13, 2025, the 1,503rd Martian day, or sol, of the mission. | Credit: NASA/JPL-Caltech
Perseverance i „Witch Hazel Hill”
Rover Perseverance nastavio je sa važnim otkrićima u regionu oko kratera Jezero, posebno na lokaciji nazvanoj "Witch Hazel Hill". Među najzanimljivijim uzorcima je „Silver Mountain”, stena neobičnih tekstura i porekla, koja će biti predmet dugogodišnjih analiza i rasprava o geološkoj istoriji Marsa.
The northern lights put on a spectacular display in 2025. | Credit: Noppawat Tom Charoensinphon via Getty Images
Neobično intenzivna aurora
Jači solarni maksimum doveo je do pojačanih prikaza severne svetlosti — vidljivih i na lokacijama daleko južnije od tradicionalnih polarnih pojasova. To je probudilo veliko interesovanje javnosti i raspravu o tome koliko su takvi događaji zavisni od solarnog ciklusa.
The future of Space Shuttle Discovery is questionable. | Credit: Space.com/Chris Daniels
Najčitanija tema: kontroverza oko premještanja šatla Discovery
Na vrhu liste najčitanijih priča našla se kontroverza oko predloga uvrštenog u „Big Beautiful Bill” Trampove administracije koji predviđa finansiranje premještanja svemirskog šatla Discovery iz Smithsonian National Air and Space Museum u Space Center Houston. Predlog je naišao na oštre kritike stručnjaka zbog rizika od delimične razgradnje šatla, visokih troškova i etičkih pitanja u vezi sa očuvanjem muzejske baštine.
Ove priče zajedno oslikavaju godinu u kojoj su politika, nauka i privatni sektor dodatno isprepleteni — sa snažnim posledicama po istraživanja, kulturu i javni interes. Biće interesantno pratiti kako će se prioriteti i regulative menjati u 2026. godini.
Pomozite nam da budemo bolji.
