Istraživači su pomoću proteomike izdvojili 111 proteina iz primerka medicinskog priručnika Bartholomäusa Vogtherr-a (1531) i potvrdili prisustvo biljnih i životinjskih sastojaka pominjanih u receptima. Među pronađenim tragovima su bukva, vodeni potočak i ruzmarin, kao i lipokalin pored recepta koji savetuje pranje glave ljudskim izmetom protiv ćelavosti. Kolageni peptidi ukazuju i na upotrebu guštera/kornjače, pa čak i tragove povezanih s nilskim konjem. Metoda otvara nove mogućnosti za proučavanje prakse ranomoderne kućne medicine.
Proteomika otkriva: renesansni priručnik iz 1531. otkriva ruzmarin, gušterove glave i ljudski izmet u receptima
The title page of a collection of Renaissance German medical recipes published in 1531 by Bartholomäus Vogtherr. | Credit: Image provided by The John Rylands Research Institute and Library, The University of Manchester
Priručnik iz 1531. koji je sastavio nemački lekar Bartholomäus Vogtherr krije neobične molekularne tragove: istraživači su pomoću proteomike izdvojili proteine i peptide s listova knjige i tako potvrdili da su čitaoci-praktičari eksperimentisali s biljkama i životinjskim sastojcima prilikom pravljenja narodnih lekova.
Šta su istraživači uradili
Primerak Vogtherr-ovih priručnika — How to Cure and Expel All Afflictions and Illnesses of the Human Body i A Useful and Essential Little Book of Medicine for the Common Man — koji čuva John Rylands Research Institute and Library pri Univerzitetu u Manchesteru detaljno je ispitan. Autori studije, objavljene 19. novembra u časopisu American Historical Review, prikupili su proteine sa površine papira pomoću specijalnih plastičnih disketa, a potom ih identifikovali masenom spektrometrijom.
Ključna otkrića
U uzorku su sekvencirana 111 proteina. Većina je poticala od ljudi koji su listali knjigu (znojenje, pljuvačka, kožni proteini), ali su među njima pronađeni i tragovi koji ukazuju na sastojke iz recepata:
- Peptidni tragovi bukve, vodenog potočka i ruzmarina pronađeni su pored recepata za jačanje rasta kose.
- Pronađen je lipokalin pored recepta koji savetuje pranje glave ljudskim izmetom kao lek protiv opadanja kose — nalaz koji upućuje da su korisnici sledili i najneobičnije naputke.
- Kolageni peptidi su mogli odgovarati oklopu kornjače ili gušteru; jer su pronađeni pored recepata za rast kose, verovatno su upotrebljavane i glave guštera u terapijama.
- Neočekivano, detektovani su i kolageni peptidi koji odgovaraju tipu proteina zabeleženom kod nilskog konja — ti tragovi pojavljuju se uz recepte za tegobe usta i vlasišta, što je u skladu sa ranomodnim verovanjima o lekovitoj moći hipopotamovih zuba.
Šta to znači za istoriju medicine
Autori zaključuju da proteomika može da pomogne u rekonstruisanju praksi rane moderne kućne medicine: molekularni tragovi ne samo da potvrđuju sastav recepata, već i osvetljavaju stvarne navike i probleme sa kojima su se suočavali korisnici knjiga (npr. problemi sa zubima ili gubitkom kose). Istraživači planiraju da primene metodu i na druge istorijske knjige, pa čak i da pokušaju da identifikuju pojedinačne čitaoce na osnovu njihovih proteomskih otisaka.
Metodologija: prikupljanje proteina plastičnim diskicama + masena spektrometrija za sekvenciranje i identifikaciju proteina.
Napomena o etici i interpretaciji: prisustvo proteina pored određenog recepta ne dokazuje automatski da je recept bio efikasan; ono pre svega pokazuje da su određeni sastojci bili u kontaktu sa knjigom i da su čitaoci isprobavali preporuke iz priručnika.
Pomozite nam da budemo bolji.
