Izveštaji navode da Iran koristi tajne pritvore poznate kao "crne kutije" u kojima su zatvorene desetine hiljada ljudi bez sudskog nadzora i službene evidencije. Bivši zatvorenici opisuju torturu i uslove koji podsećaju na prakse iz 1980-ih u Ghezel Hesaru. Organizacije poput CHRI upozoravaju na visok rizik od mučenja, prisilnih priznanja, seksualnog zlostavljanja i smrti u tim objektima. Istovremeno, dolaze izveštaji o porastu egzekucija i civilnim žrtvama tokom protesta.
Iran Koristi Tajne 'Crne Kutije' Za Pritvor Desetina Hiljada, Izveštaji Navode Mučenje I Nestanke
The state tax building burned during Iran's protests, on a street in Tehran, Iran, Jan. 19, 2026.(Reuters Photos)
Desetine hiljada Iranaca navodno se drže u tajnim pritvorima poznatim kao "crne kutije" — objektima koji funkcionišu bez sudskog nadzora, bez službenih evidencija i bez mogućnosti da porodice provere da li su njihovi najbliži živi, navode međunarodni i iranski izvori.
O čemu se radi
Nacionalni savet otpora Irana (NCRI) tvrdi da su ti centri koncipirani po uzoru na kampove i rezidencijalne jedinice koje su postojale 1980-ih u zatvoru Ghezel Hesar u Karaju. Centar za ljudska prava u Iranu (CHRI) smatra takve lokacije jednom od najvažnijih i najalarmantnijih briga koje dokumentuje.
Military members of the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) in western Tehran, Iran
Svedočenja bivših zatvorenika
Preživeli navode sistematska zlostavljanja: pritvorenice povezane sa MEK bile su, kako se navodi, držane u uslovima koje su opisivali kao "kovčeg-slične" kutije, prisiljavane da sede čučeći, lišavane sna i hrane, a one koje bi progovorile bile su prebijane. Svedoci kažu da se slične prakse danas primenjuju u objektima koji zvanično ne pripadaju iranskom zatvorskom sistemu.
Kako funkcionišu 'crne kutije'
"Precizne lokacije ovih crnih kutija su nepoznate, što je deo njihove funkcije," navodi jedan izvor povezan s istragama. Tajna lokacija omogućava potpunu izolaciju pritvorenih lica i uklanja mogućnost dokumentovanja zlostavljanja.
CHRI upozorava da kad se osobe uklone iz formalnog zatvorskog registra, one praktično nestaju: nema papira, nema pravnog nadzora i nema pristupa advokatu. Organizacija ističe visok rizik od mučenja, prisilnih priznanja, seksualnog zlostavljanja i smrti u pritvoru.
Iranian security forces escalated from pellet guns to live ammunition during protests.
Širi kontekst i posledice
Ove tvrdnje pojavljuju se u kontekstu talasa protesta u zemlji i izveštaja o porastu egzekucija. Human Rights Activists News Agency (HRANA) prijavila je najmanje 17 pogubljenja tokom dvodnevnog perioda, dok je HANA Human Rights Organization saopštila da je najmanje 24 deteta, među kojima i trogodišnje, ubijeno direktnom vatrom sigurnosnih snaga tokom masovnih protesta.
Porodice pritvorenih često su ostavljene bez informacija i provode dane ispred sudova, zatvora i gradskih mrtvačnica tražeći svoje najbliže, dok vlasti demantuju da ih drže ili odbijaju da daju objašnjenja.
Zaključak
U odsustvu nezavisne dokumentacije i pravnog nadzora, ljudi koji završe u tim objektima suočavaju se sa ekstremnim rizicima. Među međunarodnim organizacijama za ljudska prava raste zabrinutost i pozivi na transparentnu istragu i pristup nezavisnih posmatrača kako bi se razjasnile optužbe i obezbedila zaštita osnovnih prava pritvorenih.
Pomozite nam da budemo bolji.
