Šta Je Hrišćanski Cionizam i Zašto Su Huckabeejeve Reči 'Od Eufrata Do Nila' Važne

Američki ambasador u Izraelu Mike Huckabee našao se na udaru kritika nakon izjave u kojoj je sugerisao da Izrael ima "božansko" pravo na teritoriju od Eufrata do Nila — prostor koji bi uključivao Liban, Siriju, Jordan i delove Saudijske Arabije. Kasnije je izjavu označio kao "donekle hiperboličnu", ali pitanje ostaje: koliko ta izjava odražava učenje hrišćanskog cionizma?

Šta je hrišćanski cionizam?

Hrišćanski cionizam je pokret unutar pretežno protestantskog/evanđeoskog krila hrišćanstva koji tumači biblijska obećanja o zemlji Izraelu kao važeća i za savremeni politički poredak. Njegovi sledbenici veruju da obnova jevrejske države ima eshatološko (kraj sveta) značenje i često podržavaju političke mere koje jačaju izraelsku kontrolu nad teritorijama koje mnogi smatraju okupiranim.

Istorijsko poreklo

Moderna verzija pokreta datira iz kraja 19. veka, kada su ličnosti kao što je William Blackstone širile ideju da povratak Jevreja u Palestinu ima biblijski i proročki značaj. U 20. i 21. veku ta se teologija povezuje sa političkim aktivizmom i zagovaranjem američke podrške Izraelu.

Ključna učenja i tvrdnje

Prema organizacijama i analitičarima koji prate pokret, u hrišćanskom cionizmu se često ističu četiri teme:

• Osnivanje moderne države Izrael 1948. tumači se kao početak poslednjih dana;
• Sukobi na Bliskom istoku smatraju se delom Božjeg plana koji će kulminirati poslednjim ratom pre Drugog dolaska Hrista;
• Božji savez sa Jevrejima se vidi kao večan i bezuslovan;
• Odbijanje da se politički podrži izraelska dominacija može, prema ovoj logici, izazvati božanski gnev.

Najčešće citiran stih je Postanje 12:3: "I sve one koje budu blagosiljale tebe blagosloviću, a one koje budu prokleti tebe prokletiću; i u tebi biće blagoslovljene sve porodice zemaljske."

Uticaj i organizacije

Analitičari procenjuju da u SAD postoji više desetina miliona ljudi koji pod uticajem evanđeoske teologije imaju slično razmišljanje; često se pominje cifra od oko 30 miliona. Najveća organizacija koja okuplja ovu publiku je Christians United for Israel (CUFI) koja tvrdi da broji oko 10 miliona pristalica. Pokret je posebno uticajan u političkim krugovima u kojima deluju konzervativni donor(i) i poslanici.

Kritike i protivstavljanje

Kritičari, među kojima su palestinski hrišćani, teolozi i civilna društva, ukazuju na nekoliko problema:

• Politička podrška koju daje pokret često se prevodi u bezuslovnu odbranu izraelskih politika, uključujući naselja na Zapadnoj obali koja su međunarodnim pravom ocenjena kao ilegalna.
• Mnogi palestinski hrišćani smatraju da hrišćanski cionizam potkopava njihov status, prisvaja crkvenu imovinu i dodatno marginalizuje njihove zajednice u Svetoj Zemlji.
• Unutar same hrišćanske zajednice postoje snažni teološki prigovori: brojni katolički i hrišćanski vođe širom sveta zauzimaju pro-palestinski stav, a specijalizovani instituti kritikuju uverenja i političke posledice cionističke teologije.

Koliko je snažan uticaj?

Stručnjaci se razlikuju u procenama. Neki, kao David Swift, tvrde da je uticaj hrišćanskih cionista u pogledu donošenja američke spoljne politike precenjen i u padu, te da su tradicionalne sile (hladni rat, lobiji i strateški interesi) bile važnije za stvaranje jake američko-izraelske veze. Drugi ističu da je savez između određenih evangelijskih političara i izraelskih interesa realan i ima konkretne posledice.

Završteke

Izjava Mikea Huckabeea o "biblijskim granicama" podstakla je raspravu o tome koliko verska uverenja treba da oblikuju diplomatske stavove i spoljnopolitičke odluke. Dok pristalice vide u tome teološku i moralnu obavezu, kritičari vide opasnost za međunarodno pravo, prava Palestinaca i sekularni karakter državne politike.

Napomena: Članak sumira stavove različitih aktera i analitičara i ne preuzima jedinstveni sud o opravdanosti ili istinitosti teoloških tvrdnji.