Nova studija, zasnovana na podacima sa JWST, Gemini North i Hubble teleskopa, identifikovala je najudaljeniju poznatu "meduza" galaksiju — COSMOS2020-635829 — posmatranu kakva je bila pre 8,5 milijardi godina. Galaksija ima južno orijentisan rep od jonizovanog gasa sa sjajnim plavim čvorićima koji ukazuju na formiranje mladih zvezda izvan diska. Istraživači smatraju da se ti čvorići mogu vratiti galaksiji ili se odvojiti kao samostalne zvezdane grupe, a otkriće sugeriše da su klasteri već tada imali snažan uticaj na evoluciju galaksija.
Snimljena najudaljenija "meduza" galaksija: COSMOS2020-635829 posmatrana pre 8,5 milijardi godina
Lead image: A different jellyfish galaxy, ESO 137-001. Credit: NASA, ESA, CXC(This composite view of ESO 137-001 includes visible light from Hubble and X-ray light from the Chandra X-ray Observatory (in blue). It reveals a tail of hot gas that has been stripped from the galaxy. Credit: NASA, ESA, CXC)
Nova studija otkriva najudaljeniju do sada zabeleženu "meduza" galaksiju — objekat sa repom gasova koji podseća na pipke meduze. Galaksija COSMOS2020-635829 posmatrana je u stanju kakvo je postojalo pre oko 8,5 milijardi godina, a njena svojstva bacaju novo svetlo na uticaj gustih klasterskih okruženja u ranoj istoriji univerzuma.
Posmatranja i metode: Analiza se zasniva na snimcima sa James Webb Space Telescope (JWST), Gemini North i NASA/ESA Hubble teleskopa. Podaci su prikupljeni u COSMOS polju — delu neba pogodno za dublja posmatranja jer je relativno oslobođen svetlih objekata u prednjem planu i dostupan iz obe hemisfere.
Šta su istraživači videli: COSMOS2020-635829 deluje relativno simetrično, ali ima jasno uočljiv rep okrenut ka jugu. Spektralne i slikovne analize pokazuju da je rep sastavljen od jonizovanog gasa i sadrži više sjajnih plavih čvorića — što je snažan indikator da se u tim delovima formiraju mlade zvezde izvan glavnog diska galaksije.
Fenomen: ram pressure stripping
Ram pressure stripping (sila trenja izazvana prolaskom galaksije kroz gust, vruć intraklaster gas) deluje kao vetar koji 'duva' gas iz galaksije i ostavlja dugačke repove. U ovom slučaju, delovi istisnutog gasa očigledno su dovoljno gusti i hladni da se u njima pokrene zvezdana formacija.
"Pregledali smo veliku količinu podataka iz ovog dobro proučenog regiona neba u nadi da ćemo uočiti meduza galaksije koje ranije nisu detaljno proučavane," rekao je Ian Roberts, astrofizičar sa University of Waterloo.
Moguće sudbine plavih čvorića: Na osnovu simulacija, autori pretpostavljaju dve glavne opcije: čvorići će ostati gravitaciono vezani i vremenom se ponovo spojiti sa roditeljskom galaksijom, ili će se otkinuti i postati manje, samostalne zvezdane grupe. Oba scenarija imaju posledice po evoluciju galaksije i lokalnog okruženja.
Zašto je ovo važno: Otkrivanje tako udaljene meduza galaksije znači da su klasterska okruženja bila dovoljno ekstremna da utiču na galaksije već pre 8,5 milijardi godina. To pomera granice naših saznanja o tome kada i kako okruženje menja proces formiranja i evolucije galaksija.
Zaključak: COSMOS2020-635829 je primer ranog, intenzivnog interakcijskog procesa u klasteru galaksija. Dalja posmatranja i simulacije pomoći će da se razjasni sudbina plavih čvorića i širi uticaj ram pressure strippinga na evoluciju galaksija u mladom univerzumu.
Pomozite nam da budemo bolji.
