Napetosti između Reze Pahlavija i novoformirane kurdske koalicije otkrivaju podele u iranskoj opoziciji

KOYA, Irak — Javno eskalirane napetosti između egzilnog sina poslednjeg iranskog šaha, Reze Pahlavija, i nove koalicije kurdskih disidentskih grupa dodatno su izložile duboke podele unutar iranske opozicije. Sukob dolazi u trenutku pojačanih protesta u Iranu i zaoštravanja međunarodne situacije oko nuklearnog pitanja.

Pokrivenost i zahtevi kurdske koalicije

U nedelju je pet kurdskih formacija objavilo osnivanje Koalicije političkih snaga Iranskog Kurdistana. U saopštenju koalicija navodi da joj je cilj „svrgavanje Islamske Republike Irana, ostvarenje prava Kurda na samoopredeljenje i uspostavljanje nacionalnog i demokratskog entiteta zasnovanog na političkoj volji kurdske nacije u Iranskom Kurdistanu.”

Iran's exiled Crown Prince Reza Pahlavi, speaks to supporters at a demonstration during the Munich Security Conference in Munich, Germany, Saturday, Feb. 14, 2026. (AP Photo/Ebrahim Noroozi)(ASSOCIATED PRESS)

Reakcija Reze Pahlavija

Reza Pahlavi, koji živi u egzilu gotovo 50 godina i nastoji da se pozicionira kao lider opozicije spreman za povratak nakon eventualnog pada teokratije, oštro je osudio izjave koalicije. Na platformi X napisao je da su u pitanju „separatističke grupe” čiji dosije pominje saradnju „i sa Homeinijem i sa Saddamom” i naglasio da je „teritorijalni integritet Irana ultimativna crvena linija.”

„Teritorijalni integritet Irana je ultimativna crvena linija,” poručio je Pahlavi.

Odgovor i istorijski kontekst

Kurdaska koalicija nazvala je njegove komentare „histeričnim i punim mržnje” i podsetila na represiju koju je kurdsko stanovništvo trpelo kako pod Pahlavijevim režimom, tako i pod Islamskom Republikom, pozivajući na inkluzivno rešenje za budući Iran.

Members of the Democratic Party of Iranian Kurdistan PDKI stand at a checkpoint leading to their base in the Koya district of Irbil, Iraq, Friday, Feb. 27, 2026. (AP Photo/Rashid Yahya)(ASSOCIATED PRESS)

Tokom i posle revolucije 1979. iranske vlasti su se sukobile s kurdskim pobunjenicima; u sukobima su, prema istorijskim izvorima, uništavani gradovi i sela i stradao je veliki broj civila. Karim Parwizi, visoki zvaničnik Kurdistanske Demokratske Partije Irana (KDP-I), izjavio je da su Kurdi iskusili „etničko čišćenje i progon” i upozorio na rizik povratka autoritarnih ili fašističkih političkih tendencija ukoliko ne bude postavljen inkluzivan okvir za novu vlast.

Bez jasne odluke o oružanim akcijama

Delovi kurdskih organizacija imaju oružana krila i utočište u poluautonomnom kurdskom regionu severnog Iraka. Parwizi je naglasio da nova koalicija još nije donela odluku o pokretanju oružanih operacija unutar Irana, navodeći da su oružane strukture prvenstveno u odbrambene svrhe. Najmanje jedna grupa, Kurdistanska partija slobode (PAK), javno je preuzela odgovornost za napade na Iransku revolucionarnu gardu kao odmazdu za gušenje protesta u Teheranu.

Members of the Democratic Party of Iranian Kurdistan PDKI stand at a checkpoint leading to their base in the Koya district of Irbil, Iraq, Friday, Feb. 27, 2026. (AP Photo/Rashid Yahya)(ASSOCIATED PRESS)

Posledice za jedinstvo opozicije i međunarodne veze

Analitičari upozoravaju da otvoreni sukob između Pahlavija i kurdskih grupa oslabljuje mogućnost formiranja jedinstvene opozicije koja bi mogla koordinisano da deluje u slučaju kolapsa režima. Mehrzad Boroujerdi, stručnjak za Iran, ocenio je da Pahlavijeva osuda kurdskih grupa šteti njegovoj sposobnosti da okupi raznolike opozicione snage i narušava njegov kredibilitet u međunarodnim centrima moći.

Kurdske grupe imaju sopstvene kontakte u Vašingtonu; Parwizi je potvrdio da su razgovarali sa Stejt departmentom i članovima Kongresa tražeći političku podršku, ali je negirao primanje američkih sredstava.

Izveštavala Associated Press; Sewell iz Bejruta.