Ubistvo iranskog vrhovnog vođe Alija Khameneija u udarima SAD i Izraela izazvalo je talas protesta i nasilja u šiitskim zajednicama od Pakistana do Libana. U Pakistanu je poginulo najmanje 34 ljudi, a više od 120 je ranjeno tokom sukoba. Hezbollah je uzvratio projektilima prema Izraelu, što je dovelo do izraelskih vazdušnih udara i raseljavanja desetina hiljada stanovnika Libana. Analitičari ističu rizik od šire eskalacije, ali i prisutnu želju za deeskalacijom i rastuće nezadovoljstvo iranskim mešanjem u nekim državama.
Od Karačija Do Bejruta: Ubistvo Khameneija Potreslo Šiitski Svet I Podiglo Rizik Eskalacije
Iraqi Shiites hold pictures of Iranian Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei, who was killed by a U.S. airstrike in Tehran, during a symbolic funeral, in Najaf, Iraq, Sunday, March 1, 2026. (AP Photo/Anmar Khalil)(ASSOCIATED PRESS)
BEJRUT (AP) — Ubistvo iranskog vrhovnog vođe, ajatolaha Alija Khameneija, u zajedničkim udarima SAD i Izraela tokom vikenda nije pogodilo samo Iran. Vest je odjeknula širom šiitskog sveta i podigla strah od šireg ciklusa odmazde na Bliskom istoku i van njega.
Za šiitsku manjinu u muslimanskom svetu, 86‑godišnji Khamenei bio je više od teokratskog vođe Irana od 1989. — predstavljao je i istaknuti verski i politički autoritet. Njegova smrt u zajedničkoj operaciji SAD i Izraela raspalila je gnev i brige u zajednicama od Pakistana do Libana.
Protesti i nasilje
U roku od nekoliko sati od objave vesti, hiljade demonstranata izašle su na ulice Pakistana. U Karačiju su pokušali da probiju obezbeđenje ispred američkog konzulata, u Islamabadu su se sukobili sa policijom ispred diplomatskog kompleksa, a napadnute su i kancelarije Ujedinjenih nacija u severnim gradovima. U sukobima sa snagama bezbednosti poginulo je najmanje 34 ljudi, a više od 120 je ranjeno.
Members of an Iraqi Shiite militant group attend a funeral of a fighter of the Kataib Hezbollah, who was killed in a U.S. airstrike, in Baghdad, Iraq, Monday, March 2, 2026. (AP Photo/Hadi Mizban)(ASSOCIATED PRESS)
"Ako se Sjedinjene Države i Izrael ne zaustave, ceo svet će se pretvoriti u ruševine. Ljubitelji mira moraju da se probude," izjavio je Syed Hussain Muqaddasi, lider pakistanske šiitske partije Tehreek‑e‑Nifaz‑e‑Fiqh‑e‑Jafariya.
Vojne reakcije i raseljavanje
U Iraku su demonstracije prerastale u sukobe kraj američke ambasade, dok je libanski Hezbollah lansirao projektile ka Izraelu — prvi put posle više od godinu dana. To je pokrenulo snažne izraelske vazdušne udare po Libanu, u kojima je život izgubilo na desetine ljudi, a desetine hiljada stanovnika južnih i istočnih regiona Libana morale su da napuste svoje domove dok je Izrael najavljivao mogućnost daljih napada i mobilisao rezerviste.
Stotine projektila i bespilotnih letelica preletelo je region, a napadi su stigli i do Kipra. Emirati i Katar prisiljeni su da zatvaraju vazdušni prostor i prizemljuju komercijalne letove, ostavljajući stotine hiljada putnika zaglavljene.
Širi kontekst i moguće posledice
Iran je godinama gradio saveze sa državama i naoružanim grupama u zemljama sa značajnim šiitskim stanovništvom — od Hezbollaha u Libanu do Hutija u Jemenu i naoružanih formacija u Iraku i Siriji. Te intervencije su često kritikovane kao mešanje u unutrašnje poslove i podsticanje nestabilnosti. Prethodni ključni atentati u regionu uključivali su likvidaciju generala Kasema Soleimanija 2020. i lidera Hezbollaha Hassana Nasralaha u septembru 2024., što je dodatno zaoštrilo tenzije.
An injured Shiite Muslim woman is taken to medical help during a protest against the killing of Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei, in Srinagar, Indian controlled Kashmir, Monday, March 2, 2026. (AP Photo/Mukhtar Khan)(ASSOCIATED PRESS)
Analitičari upozoravaju da, iako postoji realna opasnost od šire sektarske ili regionalne eskalacije, prisutni su i faktori koji mogu ublažiti nasilje. Burcu Ozcelik iz RUSI‑ja ukazuje na rastuće nezadovoljstvo među delovima šiitskih zajednica zbog iranskog uticaja u njihovim državama, naročito među mladima u Iraku, koji su pokazali otpor prema „prevelikom prodiranju“ Irana u domaće institucije.
"Mislim da postoji psihološki, emotivni aspekt ubistva Khameneija i još smo u ranoj fazi pokušaja da shvatimo kako bi se to moglo razvijati," rekla je Ozcelik.
Šta dalje očekivati
Teheran najavljuje oštru odmazdu, a region se suočava s talasom raketnih i dron napada koji mogu prerasti u duže razdoblje sukoba. Istovremeno, postoje i glasovi koji pozivaju na deeskalaciju, naročito među državama Zaliva koje žele stabilnost i ekonomsku normalnost. Kako se situacija bude razvijala, ključni faktori biće sposobnost međunarodne diplomatije da smanji tenzije i unutrašnje reakcije šiitskih zajednica u pogođenim zemljama.
Izvestili su Becatoros iz Atine i Munir Ahmed iz Islamabada.
Pomozite nam da budemo bolji.
