Istraživači sa Ben-Gurion univerziteta otkrili su najmanje 28 kružnih bazaltnih struktura u krugu od oko 25 km oko Rujm el-Hirija koristeći satelitske snimke. Strukture imaju prečnike od oko 50 do 250 m, često su povezane sa sezonskim izvorima vode i poljoprivrednim zemljištem. Nalazi sugerišu da Rujm el-Hiri nije izolovan fenomen, već deo šire arhitektonske tradicije sa društvenim i ekonomskim funkcijama u protoistorijskom Levantu.
Skoro 30 "Stonehengea" oko Rujm el-Hirija: Sateliti otkrivaju širu tradiciju kružnih bazaltnih struktura
Rujm el-Hiri site in Golan Heights, March 27, 2026. (photo credit: Yaakov Schmidt and Alex Wiegman, Israel Antiquities Authority)
Istraživači sa Ben-Gurion univerziteta u Negevu (BGU) pomoću naprednih satelitskih snimaka i tehnika daljinskog senzinga identifikovali su najmanje 28 novih kružnih kamenih struktura u radijusu od oko 25 km od kompleksa Rujm el-Hiri. Otkriće, objavljeno u časopisu PLOS One, menja dosadašnje shvatanje ovog područja — Rujm el-Hiri možda nije izolovan fenomen, već deo šire arhitektonske i društveno-ekonomske tradicije u protoistorijskom Levantu.
Šta su pronašli
Novootkriveni lokaliteti dele prepoznatljive karakteristike: velike kružne strukture građene od lokalnog bazalta, sa prečnicima koji se kreću otprilike od 50 do 250 metara. Mnoge od njih imaju kružne zidove i unutrašnje pregrade, a često su locirane u blizini sezonskih izvora vode i na površinama koje su verovatno korišćene za poljoprivredu ili ispašu.
Rujm el-Hiri — kratak kontekst
Rujm el-Hiri, često nazivan "Izraelov Stonehenge" ili "Gilgal Refaim", prvi put je dokumentovan na Golanskoj visoravni 1968. godine. Kompleks se sastoji od centralnog humka okruženog više koncentričnih prstenova od bazaltnog kamena i ima prečnik od preko 150 metara. Datovanje ukazuje na starost između približno 3.500 i 6.500 godina.
Three stone circles found in the Golan Heights, positioned atop one another, March 27, 2026. (credit: Dr. Michal Birkenfeld and Dr. Olga Khabarova)
Moguće funkcije i značaj
Autori studije napominju da ove kružne strukture verovatno nisu imale jedinstvenu namenu. Mogle su služiti kao mesta okupljanja za rituale, teritorijalne oznake, skupštinska mesta pastirskih zajednica ili su bile deo upravljanja resursima i kretanja kroz pejzaž. Ove hipoteze dopunjuju ranije pretpostavke da je Rujm el-Hiri mogao imati i grobni ili astronomski karakter.
Prema dr Michal Birkenfeld iz Odeljenja za arheologiju BGU-a: "Ovi krugovi pozivaju na reinterpretaciju značajnih protoistorijskih spomenika u regionu — potrebno je priznati ih kao sastavni deo šireg društvenog i ekonomskog konteksta."
Studija naglašava vrednost pristupa zasnovanog na analizi pejzaža i satelitskim podacima, koji omogućava otkrivanje lokaliteta u oblastima koje su ranije bile teško dostupne. Međutim, autori ističu da terenski rad i iskopavanja ostaju ključni za potvrđivanje funkcija i hronologije ovih objekata.
Zaključak: Nova otkrića ukazuju da je Rujm el-Hiri najverovatnije bio najistaknutiji primer širegra i raznovrsnog niza kružnih bazaltnih konstrukcija u regionu, što otvara nove smernice za interpretaciju protoistorijskog društvenog i ekonomskog uređenja Levanta.
Pomozite nam da budemo bolji.
