Masovna dečja grobnica iz Persijskog doba otkrivena u cisterni na Tel Azekah

Arheolozi su tokom iskopavanja na Tel Azekah otkrili retku i potresnu sahranjivačku praksu — masovnu dečju grobnicu iz Persijskog doba smeštenu u napuštenoj vodnoj cisterni. Nalaz je predstavljen u studiji objavljenoj u časopisu Palestine Exploration Quarterly.

Tel Azekah, lokalitet blizu Beit Shemesha, poznat je i po biblijskoj tradiciji povezanoj sa sukobom između Davida i Golijata. Tokom arheoloških radova 2012–2013. godine u preuređenoj cisterni pronađeni su posmrtni ostaci između 68 i 89 osoba, koji su datovani u Persijsko doba (otprilike 5. vek p.n.e.).

Analiza skeletnih ostataka pokazala je da većinu čine deca: najveći deo su bili mališani mlađi od pet godina, a oko 70% ostataka potiče od odojčadi mlađe od dve godine. Samo je mali broj jedinki identifikovan kao tinejdžeri ili odrasli.

Arheolozi napominju da demografska raznolikost i raspored leševa ukazuju na to da je reč o namerno organizovanom masovnom pokopu, a ne o posledici jedne katastrofe (poput epidemije ili gladi). Većina ostataka bila je u prvobitnim položajima, što sugeriše da je cisterna korišćena kao primarno mesto ukopa, a ne mesto na koje su tela naknadno preneta.

Cave under Tel Azekah, Israel, March 29, 2026. (credit: Wikimedia Commons)

Pored kostiju, u cisterni su pronađeni i jednostavni grobni predmeti: keramičke teglice, perle, bakarni nakit i kameni čekići i avani, što pomaže u rekonstrukciji konteksta i običaja vezanih za ukop.

Istraživači izlažu teoriju da je cisterna služila posebno kao masovno groblje za odojčad koja još nisu bila odviknuta od dojenja — decu koja društveno nisu bila smatrana u potpunosti „odvojenim“ članovima zajednice i stoga nisu dobijala individualne ukopne obrede kakvi su bili uobičajeni za odrasle.

Važno je istaći da na kostima nisu uočeni znaci traume, spaljivanja ili posekotina, pa su ritualne žrtve ili namerno ubistvo isključeni kao verovatni uzrok. Autori studije zaključuju da praksa odražava prihvaćenu mortuaru naviku u društvu koje je suočeno sa visokom stopom smrtnosti odojčadi.

Arheološki i društveni značaj nalaza

Ovo otkriće na Tel Azekah daje retku arheološku potvrdu da su u tom istorijskom periodu društveni status i pripadnost često počinjali da se jasno definišu tek nakon ranog detinjstva. Nalaz proširuje razumevanje pokopa beba i male dece u antičkom svetu i pruža osnovu za dalje antropološke i istorijske studije o porodičnim i zajedničkim praksama sahranjivanja.

Izvor: Palestine Exploration Quarterly; iskopavanja Tel Azekah, 2012–2013.