Apolo program je poslao 24 astronauta do Meseca, ali od 1972. nijedan čovek nije ponovo kročio na njegovu površinu. Ovaj članak predstavlja priče pet preživelih učesnika Apola — Buzz Aldrin, Charlie Duke, Fred Haise, Harrison Schmitt i David Scott — njihove misije, kasnije karijere i poznate anegdote. Istaknuti su i savremeni planovi za povratak na Mesec kroz Artemis, kao i ambicije Kine i Indije.
Poslednji ljudi sa Meseca: Priče petorice preživelih astronauta Apola
Who will be the next human to leave their footprint on the surface of the Moon? [NASA]
Apolo program je bio početak ljudskog istraživanja Meseca: ukupno 24 astronauta su tokom 1960-ih i 1970-ih stigla do Meseca, a od kraja 1972. nijedan čovek nije više kročio na njegovu površinu. Sa ponovnim rastom interesa — kroz programe kao što je Artemis — i ambicijama drugih svemirskih sila, priče preostalih učesnika Apola ponovo postaju relevantne.
Buzz Aldrin, right, along with his crewmates Neil Armstrong and Michael Collins, before their mission to the Moon [NASA]
Pet živih Mesečevih šetača
Buzz Aldrin
Edwin "Buzz" Aldrin bio je drugi čovek koji je stao na Mesec 21. jula 1969. — skoro 20 minuta nakon Neila Armstronga. Njegova zapažanja o "predivnoj pustoši" postala su deo svemirske mitologije. Iako ga je činjenica da nije bio prvi dugo mučila, Aldrin je ostao strastven zagovornik istraživanja svemira: učestvovao je u ekspedicijama na oba pola i javno se založio za misije na Mars.
Charlie Duke, along with Jim Lovell and Fred Haise in Mission Control, during the Apollo 11 mission [NASA]
Aldrin: "Ne mislim da bismo samo trebalo da odemo tamo i vratimo se — to smo radili sa Apolom."
Tokom života je prihvatao javnu ulogu i kulturološki uticaj (ime mu je poslužno kao inspiracija za lik Buzz Lightyear). Godine 2023. je u 93. godini stupio u brak, a i dalje je aktivan u promociji svemirskih programa.
Fred Haise and his crewmates seemed surprised by their celebrity after they returned to Earth. [NASA]
Charlie Duke
Charlie Duke sleteo je na Mesec sa 36 godina, što ga čini najmlađim čovekom koji je kročio na lunarni teren. Opisivao je Mesec kao "spektakularan teren" i pamti oštar kontrast između crnine svemira i mesečevog horizonta. Pre nego što je sleteo, imao je ključnu ulogu u kontrolnom centru kao Capcom — upravo je on odgovorio Armstrongu rečima „Roger, Tranquility…" kada je potvrđen dolazak Apola 11.
Harrison Schmitt was the first scientist to visit the Moon [NASA]
Duke i danas živi u Teksasu sa suprugom Dorothy i javno podržava buduće misije, uz opasku da sletanje u region blizu Južnog pola nosi svoje izazove.
David Scott was the seventh person to walk on the Moon [NASA]
Fred Haise
Fred Haise bio je član posade Apola 13, misije koja je 1970. izbegla katastrofu nakon eksplozije u svemirskom brodu. Iako nije hodao po Mesecu (planirani let Apollo 19 je otkazan zbog budžetskih rezova), Haise je postao poznat po tome kako su NASA i posada uspešno vratili brod i ljude na Zemlju. Posle NASA karijere radio je kao test pilot (među ostalim na prototipu svemškog šatla Enterprise) i nastavio delovanje u vazduhoplovnoj industriji.
Apollo 13 commander Jim Lovell was the most recent of the Moon men to die, in August 2023 [NASA]
Harrison Schmitt
Harrison "Jack" Schmitt je geolog po obrazovanju i jedini naučnik-astronaut koji je hodao po Mesecu. Kao stručnjak za geološke istrage pridružio se programu kao naučnik-astronaut 1965. i bio član poslednje misije na Mesec, Apolo 17, u decembru 1972. Nakon odlaska iz NASA, izabran je za senatora iz Novog Meksika i kasnije radio kao konsultant i u akademiji. Schmitt je takođe poznat po stavovima koji dovode u pitanje naučni konsenzus o klimatskim promenama.
David Scott
David Scott, komandant Apola 15, bio je jedan od prvih koji su na Mesecu upravljali vozilom — Lunar Roving Vehicle (LRV) omogućio je astronautima da pređu veće udaljenosti pri brzinama do oko 12 km/h. Scott je oduševljeno opisao trenutak kada su prvi put upalili LRV i shvatili da funkcioniše. Nakon povratka iz svemira, obavljao je rukovodeće dužnosti u NASA i kasnije radio kao konsultant za filmove i televiziju (između ostalog, radio je na savetovanju za film "Apollo 13").
Šta očekuje narednu generaciju
Program Artemis planira povratak ljudi u blizinu Meseca, dok se prvo ljudsko sletanje u okviru Artermisovih misija ne očekuje pre Artemis IV (moguće najranije 2028). Istovremeno, Kina i Indija ubrzano razvijaju svoje mesečeve programe — Kina je u junu 2024. sletela na dalju stranu Meseca i najavila ambicije za ljudske letove pre kraja decenije. Ove međunarodne ambicije i tehnološki napredak znače da će za nekoliko godina priče o ljudima koji su stajali na Mesecu dobiti novi kontekst.
Za kraj: Priče Aldrina, Dukea, Haisea, Schmitta i Scotta nisu samo istorijske anegdote — one su lekcije o hrabrosti, tehnologiji i izazovima koji čekaju novu generaciju mesečevih istraživača.
Izvor: Originalni tekst BBC-a i javno dostupni podaci o misijama Apolo i Artemis.
Pomozite nam da budemo bolji.
