DESI je izgradio najveću visoko‑rezolucionu 3D mapu svemira, registrujući preko 47 miliona galaksija i više od 20 miliona zvezda u Mlečnom putu. Instrument na teleskopu Nicholas U. Mayall koristi 5.000 robotskih vlakana kako bi pružio pogled unazad do oko 11 milijardi godina. Podaci omogućavaju proučavanje tamne energije i evolucije kosmičkih struktura. Posmatranja traju do 2028, a puni rezultati se očekuju 2027.
DESI Kreirao Najveću 3D Mapu Svemira — 47 Miliona Galaksija Do „Kosmičkog Podneva”
A small portion of DESI's year-five map of the large-scale structure of the universe. | Credit: DESI Collaboration and DESI Member Institutions/DOE/KPNO/NOIRLab/NSF/AURA/R. ProctorImage Processing: M. Zamani (NSF NOIRLab)
Ovaj snimak prikazuje deo jedne od najopsežnijih i najdetaljnijih vizija svemira do sada — mrežastu strukturu stvorenu od milijuna galaksija, protegnutu gotovo do zore kosmosa.
The full DESI map of the cosmic web, showing roughly 47 million galaxies. | Credit: DESI Collaboration and DESI Member Institutions/ DOE/ KPNO/ NOIRLab/ NSF/ AURA/ R. Proctor
Šta prikazuje mapa?
Svaka tačkica na slici predstavlja galaksiju koju je mapirao instrument Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI). Galaksije nisu raspoređene nasumično: skupljaju se u filamente i nakupine koje formiraju kosmičku mrežu, dok između tih pruga postoje velike, relativno prazne oblasti poznate kao voidovi.
A view of Earth from the moon, with half the Earth illuminated and the gray surface of the moon in the foreground.
Kako je mapa nastala?
DESI je postavljen na 4‑metarski teleskop Nicholas U. Mayall u opservatoriji Kitt Peak u Arizoni i koristi 5.000 robotskih optičkih vlakana za prikupljanje svetlosti sa udaljenih objekata. Petogodišnji projekat je prvobitno imao cilj da mapira oko 34 miliona galaksija i kvazara, ali je u praksi detektovanih više od 47 miliona galaksija i preko 20 miliona zvezda unutar Mlečnog puta. Javna vizualizacija prikazuje kako se oblast mapiranja širila tokom tih pet godina.
An image of a spiral galaxy on a splotchy black and white background with a stream of black material emerging from the galaxy
Zašto je ovo važno?
Neka od zabeleženih svetala putovala su milijardama godina do Kitt Peaka, što naučnicima omogućava da „gledaju unazad” i rekonstrušu kako su se galaksije kretale i grupisale. Takva trodimenzionalna mapa je ključna za proučavanje tamne energije — misterioznog uzroka ubrzanog širenja svemira, koji čini približno 70% ukupne gustoće energije univerzuma.
Hundreds of gold and orange clouds with feathered trails going down behind them. The small clouds are covering a few scattered, bright stars.
Upoređivanjem rasporeda galaksija kroz različite epohe (do oko 11 milijardi godina unazad) istraživači prate uticaj tamne energije na formiranje struktura. Rani DESI rezultati daju nagoveštaje da bi tamna energija mogla varirati tokom kosmičke istorije — nalaz koji, ukoliko se potvrdi, menjaće temeljne poglede na sudbinu univerzuma.
Ko stoji iza projekta?
Mapa je rezultat velike međunarodne saradnje: više od 900 istraživača sa preko 70 institucija. Projekat je vodio Lawrence Berkeley National Laboratory, uz finansijsku podršku U.S. Department of Energy Office of Science.
Šta sledi?
DESI će nastaviti posmatranja do 2028. godine i očekuje se širenje mape za oko 20%. Buduće runde će ciljati slabije i udaljenije galaksije, te oblasti teško dostupne zbog zvezda u blizini Mlečnog puta i južnog neba koje zahteva posmatranje kroz veći sloj atmosfere. Prvi rezultati iz kompletne zbirke podataka planirani su za 2027. godinu.
Za vizuelni doživljaj: objavljena vizualizacija prikazuje rast mape tokom petogodišnjeg perioda i omogućava uvid u kosmičku mrežu kakvu do sada nismo mogli detaljnije videti.
Pomozite nam da budemo bolji.
