Iran Povećava Autonomiju Komandanata Milicija u Iraku — Veći Rizik Od Eskalacije

Iran je, prema izvorima Associated Pressa, povećao autonomiju svojih komandanta nad iračkim milicijama, dozvoljavajući nekim grupama da sprovode operacije bez prethodnog odobrenja iz Teherana. Promena je, navode sagovornici, odgovor na pritiske rata i lekcije iz 12-dnevnog sukoba u junu, te je dovela do veće decentralizacije u komandovanju.

FILE - Iraqi Prime Minister Mohammed Shia al-Sudani, right, rides in a Humvee during the Army Day celebrations, in Baghdad, Iraq, Tuesday, Jan. 6, 2026. (AP Photo/Hadi Mizban, File)(ASSOCIATED PRESS)

Šta se dogodilo

Pet anonimnih izvora — trojica članova milicija i dva zvaničnika — rekli su AP da su najtvrđi elementi sada oslonjeni na savetnike iz Irana, ali deluju po proceni na terenu bez vraćanja centralnoj komandi. To je, kako tvrde, dovelo do situacije u kojoj regionalni komandanti donose odluke o napadima i drugim operacijama.

FILE - Women members of the Basij paramilitary, affiliated with Iran's Revolutionary Guard, march with their weapons during a state-organized rally in support of the supreme leader marking National Girl's Day, in Tehran, Iran, Friday, April 17, 2026. (AP Photo/Vahid Salemi, File)(ASSOCIATED PRESS)

Kontekst i veze sa iračkom državom

Mnoge iračke milicije koje podržava Iran finansiraju se iz državnog budžeta i formalno su integrisane u strukturu Popularnih snaga mobilizacije (PMF). PMF, stvoren 2014. godine, danas raspolaže državnim platama, oružjem i pristupom obaveštajnim resursima, što ga čini moćnijim od delova redovne vojske. Kritičari ističu da to stvara kontradikciju: državom finansirane jedinice ponekad deluju u skladu sa iranskim, a ne iračkim interesima.

FILE - Followers of Iraq's Shiite cleric Muqtada al-Sadr chant slogans as they wave national Iraqi flag during a protest against U.S. and Israeli attacks on multiple cities across Iran, in Tahrir Square, Baghdad, Iraq, Saturday, April 4, 2026. (AP Photo/Hadi Mizban, File)(ASSOCIATED PRESS)

„Različite snage su dobile ovlašćenje da deluju prema sopstvenim procenama na terenu bez vraćanja centralnoj komandi,“ rekao je jedan zvaničnik milicije.

Međunarodni odgovor i posledice

SAD su pojačale pritisak — nedavno su uvele sankcije protiv sedam komandanta i viših članova nekoliko tvrdo-linijskih grupa, a Pentagon i dalje sprovodi ciljne udare na infrastrukturne i savetodavne ćelije koje povezuju milicije sa Iranskom revolucionarnom gardom. Zvaničnici upozoravaju da, iako je postignut krhki prekid vatre u aprilu, veća autonomija milicija povećava rizik od novih napada na američke i međunarodne ciljeve u Iraku.

FILE - A Hezbollah supporter waves a flag with the portrait of the late Hezbollah leader Sayeed Hassan Nasrallah during a protest against the Lebanese Prime Minister Nawaf Salam, in front the government palace, in Beirut, Lebanon, Friday, April 10, 2026. (AP Photo/Hussein Malla, File)(ASSOCIATED PRESS)

Politički izazov za Bagdad

U srcu problema nalazi se politički paradoks: mnoge frakcije koje vlada ne uspeva da kontroliše pripadaju političkim savezima koji su pomogli da premijer Mohammed Shia al-Sudani dođe na vlast 2022. godine. Vlada je u statusu vršioca dužnosti i ima ograničene mogućnosti da suzbije uticaj milicija bez dodatnog političkog trošenja i rizika od unutrašnje nestabilnosti.

Poruke iz kurdskog regiona

Par dana nakon početka sukoba izazvanog udarima SAD i Izraela na Iran 28. februara, iranska delegacija je posetila iračku kurdsku regiju i navodno upozorila kurdske vlasti da će regionalni komandanti imati slobodu delovanja, pa da lokalne žalbe na napade neće mnogo promeniti. To je, prema jedom zvaničniku, pokušaj predupređivanja diplomatskih prigovora.

Šta dalje?

Analitičari ocenjuju da će SAD verovatno nastaviti ciljani pritisak kako bi izolovale najradikalnije frakcije — kao što su Kataib Hezbollah, Harakat al-Nujaba i Kataib Sayyid al-Shuhada — od drugih delova PMF koji su dublje integrisani u irački politički sistem. Međutim, potpuno razbijanje ili političko marginalizovanje tih formacija predstavlja veliki izazov za ionako krhku iračku vlast.

U međuvremenu, predstavnici Harakat al-Nujaba priznaju koordinaciju sa Iranom, ali istovremeno ističu da deluju u okviru iračkog političkog poretka i da se pozivaju na zakon i Ustav. Kabinet premijera al-Sudanija nije odgovorio na zahteve za komentar o ovoj decentralizaciji.

Zaključak: Povećana autonomija komandanta u polju menja dinamiku uticaja Irana u Iraku i dodatno komplikuje napore Bagdada i međunarodne zajednice da ograniče napade i stabilizuju situaciju.