Iranski dronovi Mohajer-6 pojačavaju pokolj u Sudanu i izazivaju novu humanitarnu krizu

Iran ponovo biva optužen da igra smrtonosnu ulogu u sudanskom građanskom ratu snabdevajući jednu stranu napadačkim dronovima koji, prema izveštajima, pogađaju civilne ciljeve i izazivaju velike žrtve među stanovništvom, uključujući žene i decu.

Kulminacija sukoba i humanitarne posledice

Rat, koji se vodi od 15. aprila 2023. godine, prema nekim procenama doveo je do čak 400.000 smrti, dok je više od 11 miliona ljudi raseljeno — što predstavlja jednu od najozbiljnijih kriza raseljavanja u svetu. Dokumentovani izveštaji navode da su dronovi sve češće korišćeni za napade na stambene kvartove, škole, bolnice i humanitarnu pomoć.

Patients with their malnourished children at the nutrition ward of the Pediatric Center of the Port Sudan Children's Teaching Hospital, in Port Sudan, Sudan, on Monday, Oct. 328, 2024. Millions of dollars worth of weapons, fuel and drones flowing through Port Sudan have given the country's army the upper hand in the world's deadliest war, as Tehran and Moscow jockey for military bases on the Red Sea.

Optužbe protiv Irana i uloga Mohajer-6

Mariam Wahba iz Foundation for Defense of Democracies kaže da je Iran od 2013. snabdevao Sudansku oružanu silu (SAF) dronovima, posebno modelom Mohajer-6, koji proizvodi Qods Aviation Industries, kompanija pod američkim sankcijama. Mohajer-6 je opisan kao višekratno upotrebljiva platforma za izviđanje i precizne udare, sposobna da kruži, prikuplja obaveštajne podatke i izvede napad.

Transferi, hapšenja i pravne posledice

Izveštaji navode da je između decembra 2023. i jula 2024. zabeleženo najmanje sedam kargo letova između Irana i Sudana koji su verovatno prevozili dronove i delove. U SAD je 19. aprila privedena Shamim Mafi, osumnjičena da je posredovala u ugovoru vrednom oko 70 miliona dolara za isporuku Mohajer-6 i druge vojne opreme Sudanu; protiv nje je podignuta optužba po američkom zakonu (50 U.S.C. § 1705).

Patients are pictured in one of the rooms of the Saudi hospital in Khartoum's twin-city Omdurman on March 20, 2025 as most hospitals and schools no longer function in the Sudanese capital and its environs due to the ongoing war which broke out in April 2023.

Napadi na civile i međunarodna osuda

State Department je izrazio veliku zabrinutost zbog širenja dronskog ratovanja i njegovog uticaja na civile. Ujedinjene nacije su dokumentovale napade na humanitarnu pomoć: portparol UN-a Stéphane Dujarric izvestio je o napadu dronom na kamion UNHCR-a koji je prevozio hitne pakete u Severnom Darfuru, dok je dron u El Obeidu navodno izazvao sedam poginulih i više od 20 povređenih.

„To su obične porodice u svojim domovima, uhvaćene u nasilju koje sve više dopire i do civilnih naselja,” rekao je Dujarric, osuđujući sve napade na civile.

UNICEF ističe da je za decu u Sudanu zvuk drona novi simbol straha: ulice, bolnice i škole postaju opasne zone, a posledice po psihičko i fizičko zdravlje najmlađih su razorne.

Širi kontekst

State Department i drugi izveštaji ukazuju da su neke islamističke grupe povezane sa SAF-om uspostavile veze sa iranskim režimom i primale podršku, uključujući obuku od Iranske revolucionarne garde (IRGC). SAD su više grupa sankcionisale zbog uloge u nasilju i podkopavanju pokušaja mira.

Situacija ostaje fluidna i opasna: dok traju transferi oružja i delova, međunarodna zabrinutost raste zbog humanitarnih posledica i kršenja međunarodnog humanitarnog prava.