ARAM Express je američko-zaljevski predlog za mrežu kopnenih cevovoda koji bi povezali Zaliv s Crvenim morem, Mediteranom i Arapskim morem, smanjujući zavisnost od tjesnaca Hormuz kroz koji prolazi oko trećine svetske pomorske nafte. Plan se oslanja na međunarodna ulaganja i dugoročne ugovore, dok države poput Saudijske Arabije i UAE već razvijaju alternativne rute. Ključni izazovi su politička osetljivost (npr. mogućnost učešća Izraela) i nejednake mogućnosti među zaljevskim zemljama.
ARAM Express: SAD i partneri planiraju kopnene cevovode koji bi smanjili zavisnost od tjesnaca Hormuz
USS George H.W. Bush transits the Arabian Sea as U.S. forces enforce a naval blockade against Iran and support Project Freedom in the Strait of Hormuz, according to U.S. Central Command.(Fox News)
Novi predlog pod radnim nazivom "ARAM Express" — podržan od strane SAD i nekih zaljevskih partnera — predviđa izgradnju multidirekcionog sistema kopnenih cevovoda za naftu, gas i petrokemikalije koji bi zaobišao tjesnac Hormuz. Ideja je odgovor na rastuće bezbednosne rizike u regionu koji pokazuju koliko je globalni energetski sistem ranjiv zbog oslanjanja na jednu usku pomorsku tačku.
The surge in regional piracy risk is exacerbated by the volatility of the Strait of Hormuz as Iranian-backed threats persist in the Persian Gulf and global energy flows are shifting.
Osnovni koncept i učesnici
Prema memoarima koji su pregledani u medijima, koncept je inicirala grupa povezana s Richardom Goldbergom iz Foundation for Defense of Democracies. Plan predviđa cevovode koji se šire zapadno prema Crvenom moru i Mediteranu, kao i južnije prema Arapskom moru, otvarajući alternativne izvozničke rute i umanjujući zavisnost od Hormuza, kroz koji prolazi približno jedna trećina svetske pomorske nafte.
The proposal would rely on broad international participation, with European and Asian buyers investing in infrastructure and securing long-term supply agreements.
Finansiranje i geopolitički model
Plan bi se zasnivao na širokom međunarodnom učešću: evropski i azijski kupci bi mogli ulagati u infrastrukturu i osiguravati snabdevanje kroz dugoročne ugovore. Zagovornici tvrde da bi to povećalo otpornost snabdevanja za velike uvoznike, uključujući Evropljane i azijske zemlje, koje su izuzetno izložene prekidima plovidbe.
The plan envisions pipelines extending westward to the Red Sea and Mediterranean, as well as southern routes toward the Arabian Sea, creating multiple export pathways that would reduce reliance on the strait, through which roughly one-third of the world’s seaborne oil currently flows.
"Evropski kupci očajnički trebaju dugoročnu otpornost snabdevanja, a azijski kupci su podjednako izloženi," rekao je Richard Goldberg. "Čak ni Kina ne može tolerisati rizik trajnog prekida."
Zašto se ide ka alternativama
Rastuće iranske pretnje komercijalnim brodovima i pojačana američka prisutnost u okviru inicijative "Project Freedom" podstakle su diskusiju o dugoročnim rešenjima. Američki zvaničnici i analitičari tvrde da je rizik ne samo trenutni incident već i strukturni problem globalne logistike i energetike.
Cargo ships are anchored in the Gulf near the Strait of Hormuz as seen from northern Ras al-Khaimah, United Arab Emirates, March 11, 2026.
"Predsednik neće dozvoliti da Iran drži globalnu ekonomiju kao taoca i potkopava slobodan protok energije," rekla je portparolka Bele kuće Taylor Rogers, opisujući "Project Freedom" kao napor za obnavljanje sigurnosti plovidbe.
Regionalne alternative i nejednakosti
Saudijska Arabija već ima značajnu alternativu: East-West cevovod koji preusmerava sirovu naftu s istočnih polja do luke Yanbu na Crvenom moru. To omogućava izvoz bez prolaska kroz Hormuz i predstavlja strateško osiguranje, kako navode saudijski analitičari.
While the technical case for alternative routes is growing stronger, political constraints remain.
Ujedinjeni Arapski Emirati takođe su razvili kapacitete za izvoz preko pristaništa Fujairah, van tjesnaca. Međutim, države poput Kuvajta i Katara imaju ograničene opcije i ostaju posebno ranjive na prekide plovidbe.
Političke i strateške prepreke
Iako tehničke opcije rastu, političke prepreke ostaju velike. Jedno od najosetljivijih pitanja je da li bi budući koridori mogli, makar indirektno, uključivati i saradnju s Izraelom — što je u trenutnim uslovima krajnje politički osetljivo.
"Što se tiče ruta koje uključuju Izrael, čak i indirektno, politika je izuzetno teška u trenutnim okolnostima," ocenio je saudijski analitičar Salman Al-Ansari.
Širi geopolitički pomaci
Izraelski stručnjaci i bivši savetnici ukazuju na to da se tradicionalna arhitektura regiona menja: povlačenje UAE iz OPEC-a (efekat od 1. maja 2026.) i novi koridori sugerišu fragmentaciju dosadašnjeg sistema i veću težnju ka nezavisnim strategijama i partnerstvima.
Ukratko, ideja ARAM Expressa je deo šireg preispitivanja globalnog snabdevanja energentima koje bi, ukoliko se realizuje, smanjilo stratešku dominaciju tjesnaca Hormuz, ali bi zahtevalo velike investicije i političke kompromise.
Fox News Digital je pokušao da dobije komentar od Saudijske Arabije i UAE, ali nije dobio odgovor na vreme za objavljivanje.
Pomozite nam da budemo bolji.
