Tim predvođen Sandeepom Dattom izradio je prvu detaljnu mapu olfaktornih receptora u nosu miša, zasnovanu na podacima iz više od 300 jedinki i sekvenciranju ~5 miliona ćelija nazalne sluzokože. Umesto nasumičnog rasporeda, receptori formiraju kontinuirani gradijent u uskim horizontalnim zonama. Retinoična kiselina može modulirati ovaj gradijent, a raspored u nosu korespondira sa organizacijom u olfaktornom bulbusu. Studija je objavljena u Cell i otvara put ka boljim terapijama za povratak mirisa.
Prva Detaljna "Mapa Mirisa" Kod Miševa Otkriva Neočekivan Red U Nosu
The first detailed map of smell receptors in the nose of a mouse. (Datta Lab/Harvard)
Miris je moćno i često potcenjeno čulo: obaveštava nas da li će hrana prijati, služi kao indikator poznatog prostora, predviđa promenu vremena i utiče na naše emocionalno stanje. Ipak, njegova biološka osnova dugo je ostala nejasna.
U novoj studiji, tim predvođen neurobiologom Sandeepom Dattom napravio je prvu detaljnu mapu rasporeda olfaktornih receptora u nosu miša — rezultat koji menja dosadašnje pretpostavke o nasumičnoj organizaciji mirisnih neurona.
A microscope photo of a cross-section of a mouse nose. The mouse was genetically modified to express green fluorescent protein in smell neurons. A small subset of dying neurons is labeled in red. (Datta Lab/Harvard)
Kako su došli do mape
Istraživači su koristili podatke prikupljene od više od 300 miševa. U nosu jednog miša nalazi se oko 20 miliona olfaktornih neurona, a tim je sekvencirao gene iz oko 5 miliona individualnih ćelija nazalne sluzokože. Nakon filtriranja, u skupu podataka ostalo je približno 2,3 miliona olfaktornih senzorskih neurona koji su omogućili detaljnu analizu ekspresije receptora.
Glavni nalazi
Suprotno prethodnim pretpostavkama da su receptori raspoređeni nasumično, njihova analiza pokazuje jasno prostorno uređenje: receptori se grupišu u kontinuirani gradijent unutar uskih horizontalnih zona koje se protežu od vrha do dna nosa. Taj prostorni poredak, kako navode autori, "proističe iz kontinuirano varirajućeg transkripcionog koda koji precizno organizuje mnoge diskretne kanale odgovorne za miris."
The olfactory map revealed a highly organized arrangement of receptors in the nose. (Brann et al.,Cell,2026)
„Olfakcija je izuzetno misteriozna. To je čulo za koje je najduže nedostajala mapa,“ kaže Sandeep Datta, glavni autor studije.
Mehanizmi i implikacije
Dalji eksperimenti otkrili su da raspored receptora modulira prirodno prisutna retinoična kiselina, molekul koji utiče na ekspresiju gena. Kada su istraživači farmakološki menjali nivo retinoične kiseline, gradijent receptora se pomerao — što sugeriše da je organizacija receptora prilagodljiva i regulisana molekularnim signalima.
Pored toga, raspored receptora u nosu usklađen je sa funkcionalnom organizacijom u olfaktornom bulbusu (mirisnom delu mozga), što upućuje na preciznu periferijsko-središnju povezanost sistema za miris.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Zašto je to važno
Razotkrivanje ove mape pomaže u osnovnom razumevanju kako miris funkcioniše na nivou ćelija i mreža — znanju koje može imati praktične posledice. Bolje razumevanje može voditi razvoju terapija za povratak mirisa kod ljudi koji su ga izgubili zbog bolesti, povreda ili starenja, kao i doprineti osnovnim neurobiološkim saznanjima o tome kako čula kod sisara kodiraju informacije.
Rad je objavljen u časopisu Cell.
Pomozite nam da budemo bolji.
