Tim predvođen Dominikom Kollom pronašao je izotop gvožđe-60 u antarktičkom ledu koji datira od 40.000 do 81.000 godina, što potvrđuje dotok međuzvezdane prašine s elementima supernova. Analiza 295 kg uzoraka iz EPICA projekta pokazala je veće nivoe 60Fe nego što bi se očekivalo od pozadinskih kosmičkih zraka. Nalaz sugeriše da Sunčev sistem najmanje 80.000 godina putuje kroz Lokalni međuzvezdani oblak sa gustim i ređim regijama prašine.
Mali Atomi, Velika Priča: Gvožđe-60 u Antarktičkom Ledu Otkriva 80.000 Godina Putovanja Sunčevog Sistema
A section of ice core extracted from Antarctica. (Alfred Wegener Institute/Esther Horvath)
Naša planeta i Sunčev sistem ne stoje mirno — one putuju kroz međuzvezdno okruženje koje je oblikovano eksplozijama zvezda. Novi tragovi te istorije skrivaju se u antarktičkom ledu: tim predvođen Dominikom Kollom pronašao je retki izotop gvožđe-60 (60Fe) u ledenim jezgrima koji osvetljava kretanje Sunčevog sistema kroz oblak prašine nastale supernovama.
A diagram illustrating how the distribution of iron-60 in an ice core relates to Earth's journey through the Local Interstellar Cloud. (B. Schröder/HZDR/NASA Goddard/Adler/U Chicago/WesleyanImage)
Šta su naučnici radili
Istraživači su koristili uzorke prikupljene u okviru projekta EPICA i pregledali ukupno 295 kilograma leda. Led su istopili, izdvojili ostatke i prebrojali atome gvožđa-60 u starijim slojevima koji datiraju između 40.000 i 81.000 godina. Ranije su, 2019. godine, otkrili tragove istog izotopa u površinskom snegu, a sada su želeli da provere koliko se zapis proteže unazad.
Scientists extract an ice core from a drill. (Lonnie Thompson, Byrd Polar Research Center, Ohio State University)
Zašto je gvožđe-60 posebno
Gvožđe-60 nastaje u ekstremnim procesima, poput eksplozija supernova, i ne nastaje u značajnim količinama na Zemlji. Sa vremenom poluraspada od oko 2,6 miliona godina, sve količine iz vremena formiranja Zemlje su već izbledele — pa prisustvo 60Fe u geološkim ili novijim sedimenatima mora ukazivati na vanzemaljski izvor.
Antarctica's ice sheet traps a climate record spanning tens of millions of years. (NSF COLDEX)
Šta su rezultati pokazali
Koncentracije gvožđa-60 u ledenim slojevima su više od očekivane pozadinske vrednosti koja potiče od kosmičkih zraka, pa deo ovog izotopa mora poticati iz međuzvezdanog prostora. Još zanimljivije, količine detektovane u ledenim jezgrima starim desetine hiljada godina bile su znatno niže nego u snegu zabeleženom poslednjih decenija.
The Crab Nebula is what remains of a star that exploded around 1,000 years ago. Supernova remnants expand and dissipate quickly on cosmic timescales, scattering trace amounts of heavy metals. (NASA, ESA, J. Hester and A. Loll/Arizona State University)
"Ovi rezultati sugerišu da je Lokalni međuzvezdani oblak kosmička arhiva za gvožđe-60 proizvedeno u supernovama," pišu autori studije.
To ukazuje da Sunčev sistem najmanje 80.000 godina prolazi kroz promenljivo oblačno okruženje — prvo kroz ređi region, pa kroz gušći koji sada još uvek prelazimo. Trenutno se nalazi u oblasti poznatoj kao Lokalni međuzvezdani oblak, koju su verovatno obogatile prašina i gas iz supernova.
The measured ratios for iron-60 to manganese-53 for Antarctic ice, Antarctic snow, and meteorites, show that the concentration in the ice is lower than in snow. (Koll et al.,Phys. Rev. Lett., 2026)
Šta ovo znači
Rezultati daju direktan, fizički zapis o tome kako lokalno međuzvezdano okruženje izgleda i kako se menja kroz vreme. Umesto oslanjanja samo na daljinske posmatračke podatke, naučnici sada mogu koristiti materijal "uhvaćen" na Zemlji da rekonstrušu gustinu i strukturu oblaka kroz koji prolazimo.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Istraživanje je objavljeno u časopisu Physical Review Letters.
Pomozite nam da budemo bolji.
