Astronomi su otkrili da je Vera C. Rubin Observatory snimio međuzvezdanu kometu 3I/ATLAS 20. juna 2025., deset dana pre zvaničnog otkrića od strane ATLAS mreže. Tim Colin Orion Chandlera razvio je sopstveni pipeline da bi obradio probne snimke iz verifikacione faze Rubina. Zajednička UV posmatranja JUICE-a i Europa Clippera, zajedno sa podacima James Webba, otkrila su povišen nivo ugljenika i prisustvo vodonika i kiseonika, potvrđujući višak CO2. Jezgro komete je široko oko 1 km, brzina joj je ~61 km/s, a starost je procenjena na najmanje 7 do moguće 12 milijardi godina.
Vera C. Rubin Observatory je snimio međuzvezdanu kometu 3I/ATLAS deset dana pre zvaničnog otkrića
The Rubin Observatory spotted 3I/ATLAS nine times between June 21 and July 2, 2025 without astronomers realizing it. | Credit: Chandler et al. 2026
Astronomi su otkrili da je Vera C. Rubin Observatory snimio međuzvezdanu kometu 3I/ATLAS još 20. juna 2025. — deset dana pre nego što je kometa zvanično identifikovana 1. jula od strane ATLAS mreže.
3I/ATLAS je zvanično otkriven 1. jula 2025. od strane Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS), ali tim na Univerzitetu Vašington, predvođen Colinom Orion Chandlerom, pretraživao je podatke iz verifikacione faze rada Rubin opservatorije i otkrio da je teleskop slikao kometu već na svojoj prvoj noći sa probnim snimcima, 20. juna.
Kako je došlo do ranog snimanja
Rubin je 20. juna započeo naučnu verifikaciju (science validation), fazu u kojoj se kalibrišu glavni teleskop i instrumenti pre početka pune operacije. U tom trenutku standardni automatizovani pipeline za obradu podataka još nije bio aktivan, pa je Chandlerov tim razvio sopstveni prilagođeni pipeline kako bi pristupio i obradio probne snimke.
Prema proceni istraživača, da je verifikaciona faza počela nekoliko nedelja ranije ili da je pipeline bio spreman od starta, Rubin bi verovatno registrovao 3I/ATLAS i pre ATLAS mreže.
Dalja posmatranja i aktivnost komete
Analiza pokazuje da je Rubin snimio kometu još najmanje devet puta između 21. juna i 2. jula, a potom i više puta do 20. jula. Svi snimci jasno pokazuju aktivnost komete pre detekcije ATLAS-a — prisutnu komu (oblak prašine i gasa) koja se oslobađa kako jezgro naglo isparava pod dejstvom Sunčeve toplote.
Složena saradnja svemirskih letelica
U oktobru 2025., kada je kometa bila privremeno skrivena iza Sunca iz perspektive Zemlje i prolazila kroz perihelijum (najbliži prilaz Suncu), instrumenti na svemirskim letelicama dali su dragocene informacije. Timovi iz Southwest Research Institute (SwRI) koji vode Ultraviolet Spectrograph (UVS) na evropskoj misiji JUICE i NASA-inom Europa Clipperu izvestili su o zajedničkim posmatranjima krajem 2025. godine.
Comet 3I/ATLAS as seen by the Southwest Research Institute-led Ultraviolet Spectrograph (UVS) instrument aboard ESA's Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE) spacecraft in late 2025. | Credit: NASA/ESA/Southwest Research Institute
"Kako je kometa prolazila između JUICE-a i Europa Clippera, mogli smo neformalno da koordiniramo posmatranja između dve letelice," rekao je Kurt Retherford iz SwRI.
JUICE je posmatrao dnevnu stranu komete, dok je Europa Clipper beležio noćnu stranu, što je omogućilo detekciju istih emisija gasa iz različitih uglova. UV posmatranja detektovala su atome vodonika, kiseonika i uvećan nivo ugljenika nastale razlaganjem molekula pod dejstvom Sunčevog UV zračenja.
Nezavisna zapažanja Teleskopa James Webb potvrdila su povišenu koncentraciju ugljen-dioksida ("suvi led"), što upućuje na drugačiji hemijski sastav u odnosu na prosečne komete iz našeg Sunčevog sistema.
"Proučavanjem odnosa vodene leda i suve leda (CO2) možemo uporediti sastav ove međuzvezdane komete sa kometama iz našeg Sunčevog sistema," rekla je Philippa Molyneux iz SwRI.
Šta znamo o 3I/ATLAS
Sakupljeni podaci pokazuju da je jezgro 3I/ATLAS prečnika oko 1 kilometar (0,6 milja). Njena velika brzina — približno 61 km/s (oko 140.000 mph) — i orbitalne karakteristike sugerišu da je objekat veoma star (procene navode najmanje 7 milijardi, a moguće i do 12 milijardi godina) i da je pretrpeo brojne susrete sa drugim zvezdama koji su mu promenili brzinu.
Vera C. Rubin Observatory je dizajnirana da u okviru desetogodišnjeg programa Legacy Survey of Space and Time (LSST) otkrije do ~10.000 novih kometa, a njeno rano registrovanje 3I/ATLAS ukazuje da bi Rubin mogao prosečno da detektuje i po jednu međuzvezdanu kometu godišnje.
Analiza Rubinovih posmatranja komete objavljena je 20. aprila u časopisu The Astrophysical Journal Letters, dodatno upotpunjavajući podatke koje su dali Zemaljska opservatorija, James Webb i svemirske misije JUICE i Europa Clipper.
Zaključak: Ranije snimanje 3I/ATLAS od strane Rubina ne menja autorstvo zvaničnog otkrića, ali ukazuje na veliki potencijal novih velikih opservatorija da otkriju i detaljno prate retke međuzvezdane posetioce.
Pomozite nam da budemo bolji.
