Novo istraživanje pokazuje da autohtoni Quechua ljudi iz peruanskih Anda imaju povišen broj kopija gena AMY1, koji kodira salivarnu amilazu i olakšava varenje skroba. Analiza 3.723 genoma iz 85 populacija otkrila je medijan od 10 kopija kod Quechua nasuprot globalnom medijanu od 7. Povećanje broja kopija počelo je pre oko 10.000 godina, što se poklapa sa udomaćivanjem krompira u regionu i ukazuje na selekcioni odgovor na dugotrajan režim ishrane.
Ljudi u Andima Razvili „Supermoć“ Za Varenje Skroba — Veza Sa Udomaćivanjem Krompira
Potatoes are a common staple in Peru. (maphke/iStock/Getty Images)
Iako je ljudska vrsta dostigla impresivne tehnološke i biološke domete, proces evolucije i dalje traje. Novo istraživanje otkriva da su stanovnici visokih delova Anda razvili genetsku adaptaciju koja im poboljšava varenje skroba — verovatno kao odgovor na dugu istoriju uzgoja krompira.
Gen AMY1 i uloga amilaze
Ključna indicija leži u genu AMY1, koji kodira salivarni enzim amilazu — prvu fazu razgradnje skroba već u ustima. Broj kopija ovog gena značajno varira među ljudima: u opštoj populaciji kreće se između 2 i 20 kopija po diploidnoj ćeliji, a globalni medijan iznosi 7 kopija.
Šta je otkrila nova studija?
Istraživači su analizirali genome 3.723 osobe iz 85 populacija širom sveta i ustanovili da autohtoni Quechua ljudi iz peruanskih Anda imaju medijan od 10 kopija gena AMY1. Po njihovim procenama, takav genetski profil je mogao donositi ~1,24% prednosti u preživljavanju ili reprodukciji po generaciji.
Veza s udomaćivanjem krompira
Genetsko datiranje i modeliranje sugerišu da je povećanje broja kopija počelo pre oko 10.000 godina — vremenski okvir koji se poklapa sa ranim udomaćivanjem krompira u Andima (pre oko 10.000–6.000 godina). Komparativna analiza pokazuje da populacije koje nemaju dugu tradiciju konzumiranja krompira, poput nekih potomaka Maja, nemaju isto pojačanje broja kopija AMY1.
"Evolucija oblikuje skulpturu, a ne gradi zgradu," objašnjava evolucioni antropolog Omer Gokcumen. To znači da su tokom vremena opstajali i rađali više potomaka oni jedinci sa većim brojem kopija AMY1.
Širi kontekst
Ovo otkriće pokazuje koliko brzo mogu da se pojave genetske adaptacije kao odgovor na promene u ishrani i dodaje novu dimenziju raspravi o uticaju tradicionalne ishrane i modernih navika (npr. globalna konzumacija pomfrita). Istraživanje je objavljeno u časopisu Nature Communications.
Za kraj
Studija ne tvrdi da je ishrana jedini faktor koji oblikuje ljudsku biologiju, ali pruža snažan primer kako dugoročne navike u ishrani — poput uzgoja i redovne upotrebe krompira — mogu ostaviti očigledan genetski trag.
A Quechua woman preparing a traditional freeze-dried potato dish on the Andean Altiplano. (hadynyah/E+/Getty Images)
The Andes represent one of the most extreme environments where humans have settled and thrived. (© Marco Bottigelli/Moment/Getty Images)
A map ofAMY1copy numbers across global populations. The relative size of the circles indicates the median number ofAMY1copies for each population. (Scheer et al.,Nat. Commun., 2026)
Potatoes are packed with nutrients and arereally good for us, extraAMY1copies or no. (LauriPatterson/E+/Getty Images)
(New Line Cinema)
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Pomozite nam da budemo bolji.
