Studija upozorava: Brzi rast satelitskih megakonstelacija značajno povećava emisije zagađivača u višim slojevima atmosfere, što može delovati kao neregulisani oblik geo-inženjeringa. Do 2029. lansiranja megakonstelacija mogu činiti preko 40% zagađenja svemirskog sektora, a do 2030. ukupne emisije mogu premašiti količine koje emituje cela Velika Britanija. Naučnici pozivaju na strožu regulaciju, više istraživanja i razvoj čistijih raketnih pogona.
Starlink i Druge Megakonstelacije Mogu Delovati Kao "Neregulisani Geo-inženjering" — Naučnici Pozivaju Na Hitnu Regulaciju
Screenshot from a video captured by a SpaceX Starlink satellite shortly after its deployment into space on May 1, 2026. | Credit: SpaceX/Starlink/Michael Nicolls
Brzi rast satelitskih megakonstelacija — poput SpaceX-ovog Starlinka, Amazon LEO i kineskih projekata Guowang i Qianfan — podstiče zabrinutost među naučnicima koji proučavaju atmosferu. Nova studija upozorava da učestala lansiranja i ponovni ulasci satelita već povećavaju nivoe zagađivača u višim slojevima atmosfere i da bi nastavak trenda mogao imati nepredviđene klimatske i ozonske posledice.
Šta studija otkriva
Istraživači, koje predvodi prof. Eloise Marais sa University College London, procenjuju da su emisije iz svemirskog sektora od početka ere megakonstelacija 2020. značajno porasle. Prema njihovim "konzervativnim" procenama, do 2030. globalni svemirski sektor bi mogao u atmosferu isporučiti više klimatski aktivnih hemikalija nego cela Velika Britanija.
Glavni zagađivači i mehanizmi efekta
Lansiranja, naročito ona koja koriste kerozin (npr. rakete tipa Falcon 9), oslobađaju crnu čađ (black carbon) u gornje slojeve atmosfere. Ta čađ ostaje u tim slojevima 2,5–3 godine i, prema autorima studije, ima do ~540 puta jači klimatski efekat nego crna čađ iz izvora na površini (brodovi, automobili, termoelektrane). Ponavljani ulasci i sagorevanja satelita pri reenteru proizvode aluminijumske okside koji mogu oštetiti ozonski omotač.
"Zagađenje iz svemirske industrije je kao mali, neregulisani eksperiment geo-inženjeringa koji bi mogao imati mnoge neočekivane i ozbiljne posledice po životnu sredinu," kaže prof. Marais.
Modeliranje i prognoze
Tim je koristio klimatske modele kako bi kvantifikovao uticaj očekivanih lansiranja i re-entry događaja. Njihovi rezultati pokazuju da bi do 2029. lansiranja megakonstelacija mogla činiti preko 40% ukupnog zagađenja svemirskog sektora. Iako količine nisu dovoljne da bi same po sebi bile ekvivalentne planiranim geo-inženjerskim intervencijama (procena je da su ~1/100 potrebne količine danas), akumulacija zagađivača uz ubrzani rast broja satelita izaziva ozbiljnu zabrinutost.
Broj satelita i tempo rasta
Prema podacima Evropske svemirske agencije, trenutno oko 15.000 operativnih satelita kruži oko Zemlje — tri puta više nego 2020. godine. Povećanje je uglavnom rezultat Starlinka, koji ima više od 10.000 satelita. Neki scenariji predviđaju da bi do 2030. moglo biti i do ~100.000 satelita u orbiti, uz dalji rast u narednim decenijama.
Preporuke i poziv na akciju
Autori studije pozivaju na:
- Hitnu regulaciju emisija vezanih za lansiranja i re-entry (međunarodni standardi i ograničenja emisija iz raketa).
- Veće finansiranje nezavisnih istraživanja koja prate atmosferske posledice lansiranja i sagorevanja satelita.
- Razvoj čistijih pogonskih rešenja za rakete i projektovanje satelita sa manjim rizikom od štetnih re-entry emisija.
Studija je objavljena 13. maja u časopisu Earth's Future. Iako su trenutne brojke opisane kao "konzervativne", autori upozoravaju da industrijski planovi i stvarni rast mreža satelita često premašuju ranija očekivanja modela.
Zaključak: Rast megakonstelacija nosi stvarne, merljive rizike za gornje slojeve atmosfere i klimu. Naučnici traže regulaciju, bolju praćenje i ulaganja u zelenije tehnologije kako bi se izbegle dugoročne i teško predvidive posledice.
Pomozite nam da budemo bolji.
