Nova studija zasnovana na podacima iz više od 2.000 jedinki i 41 vrste primata pokazuje da je snažna sklonost ka desnoj ruci starija od modernog čoveka i povezana je sa bipedalizmom i povećanjem mozga. Ljudi su evolutivna anomalija sa izrazitom desnom pristrasnošću, a modeli sugerišu da su i neandertalci pretežno dešnjaci. Ipak, ostaju otvorena pitanja o opstanku levičara i sličnim obrascima u drugim životinjama.
Zašto 90% ljudi koristi desnu ruku? Nova studija baca svetlo na drevne korene
(Glowimages/Getty Images)
Bez obzira na poreklo ili kulturu, oko 90% ljudi favorizuje desnu ruku. Nova istraživanja sugerišu da ta sklonost nije nastala juče — ona vodi sve do dalekih homininskih predaka i povezana je sa prelaskom na dvospratno hodanje i rastom mozga.
Drivers often proposed to explain the unique pattern of human handedness direction. (Püschel et al.,PLOS Biol., 2026)
Šta su istraživači uradili?
Naučnici sa Univerziteta u Oksfordu i Univerziteta u Redingu analizirali su podatke iz više od 2.000 jedinki i 41 vrste primata (uključujući ljude). Koristili su meta-analizu i evolutivne modele koji uzimaju u obzir filogenetske odnose između vrsta kako bi ispitali prisustvo i jačinu pristrasnosti prema jednoj ruci.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Ključni nalazi
Većina primata nema snažnu populacionu pristrasnost, ali ljudi su se izdvojili kao jasna anomalija sa snažnom desnom sklonosti. Jedino je istojavanski langur (Trachypithecus auratus) pokazao jaču desnu pristrasnost, dok su orangutani i nosati majmuni imali blagu levorukost.
The predicted handedness of hominins. MHI is the direction (left or right), with a starker contrast between hand colors indicating a stronger bias, and MABSHI representing the strength of the preference. (Püschel et al.,PLOS Biol., 2026)
Modeli su pokazali jake veze između lateralnosti i dve osobine: veličine mozga i relativne dužine ruku naspram nogu. Na osnovu ovih veza istraživači su ekstrapolisali rezultate na izumrle hominine — model ukazuje da su i neandertalci verovatno većinom bili dešnjaci, pri čemu su rane vrste kao što je Australopithecus afarensis imale samo blagu desnu sklonost.
Chimpanzees only have a slight preference for either hand. (Jim Fitzpatrick/Canva)
Dve faze u razvoju dešnjastva
Autori predlažu dvofazni proces: prvo, bipedalizam je oslobodio prednje ekstremitete za fine motoričke zadatke; drugo, encefalizacija (povećanje i kompleksnost mozga) je ojačala populacione obrasce lateralizacije, učvrstivši desnu ruku kao dominantnu. Kulturološki faktori su mogli dodatno da pojačaju taj trend.
Izuzeci i otvorena pitanja
Neki izumrli rodovi, kao H. floresiensis (tzv. "hobiti"), pokazali su vrlo slab izbor ruke, što može biti posledica manjeg mozga i zadržanih sposobnosti za penjanje. I dalje ostaju neodgovorena pitanja: zašto je i dalje prisutan značajan broj levorukih ljudi i da li slični evolutivni obrasci postoje kod drugih životinja sa preferiranim udovima (npr. papagaji, kenguri).
"Početna promena u locomotorici izazvana bipedalizmom može se smatrati kao pružanje ekoloških i anatomskih prilika za manualnu specijalizaciju, dok je encefalizacija kasnije mogla dodatno ojačati i usmeriti populacione obrasce lateralizacije", pišu autori (PLOS Biology).
Istraživanje je objavljeno u časopisu PLOS Biology. Nalazi podržavaju ideju da su desnorukost i njeni koreni duboko ukorenjeni u evoluciji hominina, ali i da su za potpuno razumevanje potrebne dodatne studije.
Pomozite nam da budemo bolji.
