Članak objašnjava zašto lansiranje SpaceX-ovog Starshipa deluje kontradiktorno tokom svetske krize goriva i zašto ono direktno ne utiče na zalihe nafte ili benzina — Starship koristi tečni metan i kiseonik, a ne kerozin. Iako metan sagoreva „čistije“, jedno lansiranje i dalje može proizvesti desetine hiljada tona CO2 ekvivalenta. Glavni rizik leži u obimu lansiranja i upotrebi kerozina za megakonstelacije, čija čađ može zagrevati stratosferu i uticati na ozonski omotač.
Zašto SpaceX Lansira Najmoćniju Raketu Usred Krize Goriva — I Koje Su Stvarne Posledice?
The SpaceX Starship rocket launches from Starbase, Texas, as seen from South Padre Island on May 27, 2025. SpaceX mission control lost contact with the upper stage of Starship as it leaked fuel, spun out of control, and made an uncontrolled reentry after flying halfway around the world, likely disintegrating over the Indian Ocean, officials said. (Photo by Sergio FLORES / AFP) (Photo by SERGIO FLORES/AFP via Getty Images)AFP via Getty Images
U trenutku rastućih strahova od poremećaja globalnog snabdevanja naftom zbog tenzija u Persijskom zalivu, lansiranje gigantske rakete Starship kompanije SpaceX može delovati kontradiktorno. Ipak, stvarnost je nijansiranija: dok lansiranje privlači pažnju javnosti i investitora, ono direktno ne utiče na ponudu benzina i nafte.
Starship, gorivo i tržište nafte
Starship V3 važi za najvišu i najmoćniju raketu ikada napravljenu. Prema izveštajima, njen dvanaesti testni let izveden je 22. maja i privukao je pažnju investitora uoči najavljenog SpaceX IPO-a u junu, sa procenama vrednosti kompanije od oko 1,75–2 biliona dolara. Međutim, ključna činjenica za javnu debat u o krizi goriva je sledeća: rakete poput Starshipa ne koriste iste vrste goriva kao automobili, kamioni ili komercijalni avioni.
Rezervoari Starshipa sadrže približno 1.500 metričkih tona pogonskog sredstva koje se pretežno sastoji od tečnog kiseonika (LOX) i tečnog metana (LNG) na kriogenim temperaturama. Jedno lansiranje tog tipa nema merljiv efekat na globalne zalihe nafte ili na domaće zalihe benzina — zato lansiranje ne pogoršava neposredno trenutnu nestašicu goriva.
Metan naspram kerozina: emisije i razlike
SpaceX Starship lifts off from Starbase in Boca Chica, Texas, for its sixth flight test on November 19, 2024. (Photo by CHANDAN KHANNA/AFP via Getty Images)AFP via Getty Images
Mnogi trenutni raketni motori koriste kerozin (RP-1) — derivat nafte — koji proizvodi crnu čađ i toksine. Starshipov izbor metana stavlja ga na čelo prelaza iz industrije koja se zasnivala na kerozinu. Metan sagoreva „čistije“ u odnosu na kerozin: rezultujući izduvni gasovi su pretežno ugljen-dioksid (CO2) i vodena para umesto guste čađi.
Ipak, „čistije“ ne znači neutralno po klimu. Istraživači procenjuju da jedno lansiranje Starshipa može proizvesti desetine hiljada tona CO2 ekvivalenta — zavisno od metoda izračuna i obuhvata indirektnih emisija. Dakle, iako Starship ne troši naftu direktno, njegov klimatski otisak i dalje je značajan.
Pravi problem: obim lansiranja i kerozin u upotrebi
Veći i neposredniji ekološki rizik ne leži u pojedinačnom metan-fueled letu, već u sve većem broju lansiranja koja i dalje koriste kerozin. Primera radi, SpaceX-ov Falcon 9 (kerozin) izvršio je 167 lansiranja u 2025. godini, dok je Starship imao znatno manje testova. Kako broj lansiranja raste, tako raste i ukupan uticaj industrije na atmosferu.
Megakonstelacije i uticaj na stratosferu
A SpaceX Falcon 9 rocket carrying a payload of 20 Starlink internet satellites into space soars across the sky after sunset above the Pacific Ocean after launching from Vandenberg Space Force Base on June 18, 2024, as seen from San Diego, California. The launch could be seen from several southwestern states. (Photo by Kevin Carter/Getty Images)Getty Images
Poseban izvor zabrinutosti su megakonstelacije satelita (trenutno približno 12.000 u orbiti, sa planovima za širenje do 40.000 i više). Većina raketa koje postavljaju te konstelacije i dalje koristi kerozin. Studije pokazuju da čađ i drugi čestice iz raketnih motora apsorbuju sunčevu svetlost u gornjim slojevima atmosfere, zagrevaju stratosferu i mogu smanjiti količinu sunčeve svetlosti koja dopire niže — sa potencijalnim posledicama po klimatske obrasce i ozonski omotač.
Jedna analiza je procenila da su megakonstelacije 2020. činile oko 35% ukupnog klimatskog uticaja svemirske industrije, sa očekivanim rastom udela do oko 42% do 2029. To ilustrira kako kvantitet lansiranja može postati odlučujući faktor za atmosferske efekte.
Šta to znači za budućnost?
Lansiranja raketa sama po sebi nisu uzrok svetskih nestašica goriva, a prelazak na metan signalizira tehnološki pomak u industriji svemirskih letova. Ipak, kako svemirska industrija ulazi u fazu brzog rasta, potrebno je pratiti kumulativne emisije, razvijati standarde za prikazivanje uticaja na atmosferu i razmatrati regulative koje bi ublažile dugoročne klimatske posledice.
Ukratko: Starshipovo lansiranje je simbol tehnološkog napretka i privlači finansijska očekivanja, ali ne rešava i ne pogoršava direktno globalnu nestašicu nafte — dok istovremeno otvara pitanja o klimatskim posledicama porasta broja lansiranja i širenja megakonstelacija.
Želimo vam vedro nebo i široke vidike.
Pomozite nam da budemo bolji.
