Amaterski istraživač Tormod Fjeld i njegova ćerka pronašli su kod Kolsåstoppena u Bærumu urezane prikaze brodova, ljudskih figura, veliki otisak stopala i urezanu ruku, koji datiraju iz Bronzanog doba (oko 3.000 godina). Nalaz, posebno zbog retkih ljudskih prikaza i izvođenja u peskovcu, ima visoku arheološku vrednost i ukazuje na ritualne i kosmološke motive. Otkriće naglašava značaj volontera u otkrivanju i dokumentovanju kulturne baštine, posebno dok klimatsko propadanje ugrožava mnoge lokalitete.
Skretanje u Bærumu: Otac i ćerka slučajno otkrili 3.000 godina stare urezane brodove i ljudske otiske
A father and daughter walk through the woods and an ancient stone carving
Tormod Fjeld, grafički dizajner po profesiji i strastveni tragač za stenskim urezima po slobodnom vremenu, tokom vožnje kroz Bærum primetio je neobičnu padinu kod Kolsåstoppena i zaustavio se sa ćerkom Adom. Ono što su tamo zatekli datira iz Bronzanog doba i moglo bi promeniti lokalnu sliku o rasporedu i značaju starih petroglifa.
Šta je pronađeno?
U mekom peskovitom kamenu urezani su veliki, detaljni brodovi — neki u uspravnom, drugi u obrnutom položaju — ispunjeni malim ljudskim figurama čije su glave izrezbarene sa neobičnom jasnoćom. Pored brodova nalazi se jasno prepoznatljiv veliki otisak stopala koji pokazuje oblik tabana i urezana šaka sa pet debelih, široko razmaknutih prstiju. Ljudski prikazi u norveškim stenskim urezima su znatno ređi od motiva sa životinjama i brodovima, što ovom nalazu daje naročitu arheološku vrednost.
Zašto je nalaz važan?
Stručnjaci smatraju da motivi brodova mogu simbolizovati trgovačke rute, ritualna putovanja ili kosmološka verovanja vezana za sunce i zagrobni život. Pojava otisaka stopala i ruku često se tumači kao znak ritualnog prisustva, izraza identiteta ili svesnog nastojanja da se ostavi trajan ljudski trag na prostoru koji je imao posebno značenje za zajednicu.
Neobičan materijal: peskovac
Fjeld obično traži ureze u tvrdom granitu u regionu Østfold, ali ovaj lokalitet je u peskovcu, koji pruža drugačiju površinu i zahteva finiju, drugačiju tehniku urezivanja. "Može se gotovo videti svaki udarac kao malo udubljenje u površini", rekao je Fjeld za Science Norway. Urezivanja u peskovcu su ređa i zahtevaju drugačiji pristup od onih u granitu.
"Skoro da se vidi svaki udarac kao mala udubljenja u površini",
Arheologinja Reidun Marie Aasheim istakla je važnost ovakvih amaterskih otkrića jer ograničena sredstva znače da profesionalci ne mogu da obiđu sve potencijalne lokalitete. Fjeld je sam locirao više od 70 lokaliteta, što pokazuje koliko su volonteri ključni za mapiranje kulturne baštine.
Pretnja propadanja
Vreme čini svoje: prema studiji Univerziteta Kembridž iz 2018. godine, gotovo 95% lokaliteta sa stenskim urezima u Norveškoj ugroženo je zbog vremenskih uticaja i oštećenja. Norveški Nacionalni Projekat za Stensko Slikarstvo radi na dokumentaciji i očuvanju registrovanih lokaliteta, a oko 150.000 mesta je upisano u nacionalnu bazu Askeladden—međutim, stručnjaci upozoravaju da to verovatno predstavlja samo deo stvarne mreže nalaza.
Fjeld je orezbarije na Kolsåstoppen opisao kao "neverovatno lepe", što je razumljivo s obzirom na napor koji je zajednica uložila pre tri milenijuma da proizvede trajne motive. I izgleda da su uspeli — rezbarije su opstale do danas.
Izvor: Science Norway (izveštaj o otkriću, januar 2026), studija Univerziteta Kembridž (2018), podaci iz baze Askeladden.
Pomozite nam da budemo bolji.
