Astronauti se nakon dugih boravaka na ISS-u vraćaju merljivo viši — i do oko 5 cm — jer u mikrogravitaciji kičma više nije sabijena težinom tela. Pored širenja intervertebralnih diskova, relaksacija paraspinalnih mišića doprinosi izduženju kičme. Dugoročne posledice uključuju gubitak koštane gustine (≈1%–1,5% mesečno) i masnu infiltraciju mišića, što može produžiti ili otežati oporavak nakon povratka.
Astronauti Se Vraćaju Viši Do 5 cm — Pravi Problem Su Dugoročne Promene Na Kičmi
Svaki astronaut koji se vrati sa dužeg boravka na Međunarodnoj svemirskoj stanici (ISS) meri se viši nego pri lansiranju — kod osobe od oko 1,83 m to iznosi i do ~5 cm. Taj porast visine obično se povlači u danima ili nedeljama, ali on ukazuje na dublje fiziološke promene koje ne nestaju tako brzo.
Zašto astronauti postaju viši u orbiti?
Na Zemlji telo stalno pritiska kičmu, pa su pršljenovi i intervertebralni diskovi izloženi neprekidnoj kompresiji. U mikrogravitaciji taj teret nestaje: astronaut je u slobodnom padu i kičma se oslobađa vertikalnog opterećenja. Diskovi između pršljenova upijaju više tečnosti i blago se šire, ali to nije cela priča.
Uloga mišića
Ultrazvučna istraživanja izvedena na ISS-u pokazuju da se paraspinalni mišići — duboke mišićne kolone uz kičmu koje na Zemlji stalno rade protiv gravitacije — relaksiraju i gube tonus u mikrogravitaciji. Ta relaksacija doprinosi dodatnom izduženju kičme iznad onoga što bi samo širenje diskova prouzrokovalo.
Šta ostaje nakon povratka?
Povećanje visine je lako uočljivo, ali važnije su promene koje prate dug boravak u smanjenoj gravitaciji: astronauti gube oko 1%–1,5% gustine kostiju mesečno u nosivim zonama (kukovi, noge). NASA je zabeležila da se deo tog gubitka nije potpuno vratio ni godinu dana nakon povratka. Paraspinalni mišići mogu razviti masnu infiltraciju koja opstaje dugo nakon povratka u normalnu gravitaciju, a mnogi astronaute prijavljuju dugo postojanje bola i problema sa stabilnošću kičme. Na primer, Scott Kelly je gotovo sav svoj dobitak od visine izgubio u roku od 48 sati nakon sletanja, dok je Frank Rubio, nakon 371 dana na ISS-u, prijavio značajan bol u donjem delu leđa.
Posledice za buduće misije i inženjering
Za duže misije — kao što su planovi za Mars — ove promene su kritične: duži boravak u nultoj ili redukovanoj gravitaciji znači veći gubitak koštane mase, dublje mišićne promene i verovatno duži ili nepotpun oporavak. Takođe, privremeno povećanje visine i promena telesnog oblika imaju praktične posledice pri dizajnu svemirskih odela, sedišta i enterijera letelice: konstrukcija mora imati marginu za posadu koja može biti nekoliko centimetara viša tokom leta.
Šta se preduzima i šta može pomoći?
NASA i drugi svemirski programi koriste kombinaciju protokola: strukturisani programi vežbanja, specijalizovane sprave za otpor (u cilju smanjenja gubitka koštane gustine i mišićne snage), nutritivne smernice i planovi rehabilitacije po povratku. Ipak, postojeći protokoli smanjuju rizik, ali ga ne eliminišu — posebno za vrlo duge misije.
Zaključak: Privremeni porast visine je znak da kičma i ceo pokretni sistem prolaze velike promene u uslovima za koje nisu evolutivno prilagođeni. Povratak na Zemlju pokreće dug i ponekad nepotpun proces oporavka, što zahteva pažljivo planiranje misija, opreme i post-flight rehabilitacije.
Pomozite nam da budemo bolji.
