Iskopina veka ispod Notr Dama otkriva oko 1.700 godina istorije Pariza

U dugom redu turista koji na letnjem suncu čekaju da se popnu u Notr Dam i priđu njegovim gargojlima, četiri metra niže radi tim arheologa koji kopa „u suprotnom smeru“ — pravo naniže, kroz slojeve istorije Pariza.

Camille Colonna, archaeologist in charge of operations, wearing a safety helmet, poses in front of Notre-Dame Cathedral during excavations in Paris, Monday, June 1, 2026. (AP Photo/Nicolas Garriga)(AP Photo/Nicolas Garriga)

Požar iz 2019. godine srušio je tornjić katedrale pred očima sveta. Katedrala je obnovljena i ponovo otvorena krajem 2024. godine, a sada grad želi da gol trg ispred nje ublaži sadnjom drveća i hlađenjem vodom. Pre uređenja tla na Île de la Cité moraju da se pregledaju nalazi ispod površine, pa je deo prednjeg trga pretvoren u arheološko nalazište.

Archaeologist Lucie Altenburg examines a coin under a microscope after it was discovered during excavations outside Notre-Dame Cathedral in Paris, Monday, June 1, 2026. (AP Photo/Nicolas Garriga)(AP Photo/Nicolas Garriga)

Nalazi koji pričaju priču grada

Arheolozi su, u sloju dubokom oko četiri metra, izneli predmete koji pokrivaju više epoha: od srednjovekovnih podruma i merovinških i karolinških žitnih jama, do gusto naseljenog rimskog kvarta iz 4. i 5. veka. Među stotinama predmeta su i četvorovekovni novčić sa likom cara Konstantina i netaknuti vrčevi i šolje izbačeni u srednjovekovne latrine koje su služile kao deponije.

A fragment bearing an inscription is photographed among artifacts discovered during excavations outside Notre-Dame Cathedral in Paris, Monday, June 1, 2026. (AP Photo/Nicolas Garriga)(AP Photo/Nicolas Garriga)

"Retka je prilika da radimo na nečemu što će stvarno doprineti razumevanju istorije Pariza", rekla je Lucie Altenburg, konzervatorka iz pariske arheološke jedinice.

Posebnu pažnju privlače komadi keramike na kojima se, nakon čišćenja, pojavljuju slabi, crvenkasti natpisi na unutrašnjoj strani — iste oznake na više šrafova koje stručnjaci još nisu uspeli da protumače.

Archaeologist Valentine Breloux, holds ceramic fragments discovered during excavations outside Notre-Dame Cathedral in Paris, Monday, June 1, 2026. (AP Photo/Nicolas Garriga)(AP Photo/Nicolas Garriga)

Rim, Merovinzi, Karolini — svi u jednom rovu

U rimskom periodu grad se nazivao Lutetija, a dok je imperija slabila, centar se povukao na Île de la Cité. Arheolozi su našli i dokaze o tome kako su delovi starijih zgrada premeštani i korišćeni ponovo — primer je rimski prag iz većeg objekta postavljen kao kaldrma u kasnijem periodu.

Svi predmeti se odnose na sever, u gradski arheološki centar — ogromni magacin i riznica Pariza — gde se pribor konzervira, analizira i datira. Novčići, na primer, pomažu da se preciznije odredi starost slojeva.

Projekti uređenja i planovi za budućnost

Radovi na novom trgu predviđeni su da budu uglavnom završeni do 2028. godine: plan je urediti šumsko odmorište sa 160 novih stabala i tankim slojem vode koji klizi po kamenu radi hlađenja tokom leta — deo gradskih mera prilagođavanja sve toplijim sezonama. Stari podzemni parking predviđen je da ponovo postane posetilački centar sa pogledom na Senu.

Arheolozi se nadaju da će moći da kopaju i dublje — iznad rimskih slojeva leže tragovi još ranijih naselja, uključujući galske zajednice koje su gradu dale prvo ime.

Zašto je ovo važno: nalaz ispod jedne od najpoznatijih evropskih katedrala podseća da gradovi nisu samo slike sa razglednica — već gomile slojeva koje istorija neprestano slaže jedan na drugi. Svaki zabeležen sloj menja način na koji razumemo razvoj Pariza i života njegovih stanovnika kroz vekove.