Ova nedelja u nauci obeležena je nizom značajnih otkrića: kvasci izolovani iz tela praistorijskog Ötzija iskorišćeni su za pravljenje kiselog testa, istraživači su otkrili 17.000 godina stare pećinske crteže i najstariju trepanaciju u Aziji, dok Google traži dozvolu za puštanje 64 miliona Wolbachia-inficiranih komaraca. NASA je proglasila kraj misije MAVEN posle 11 godina, a analiza vulkana Methana ukazuje da "uspavani" vulkani ponekad mogu ponovo postati aktivni. Događaji pokrivaju arheologiju, biologiju i svemirska istraživanja.
Nauka nedelje: Ötzi kvasac za kiseli hleb, otkrića stara 17.000 godina i Googleova dozvola za 64M komaraca
Ötzi the Iceman yeasts make sourdough, Italian teenagers discover Roman villa under school, Google plans to release 64 million mosquitos, and RIP to NASA's Maven probe. | Credit: South Tyrol Museum of Archaeology/Augustin Ochsenreiter/All rights reserved | VCG/VCG via Getty Images
Ova nedelja u nauci donela je niz neočekivanih arheoloških, bioloških i kosmičkih otkrića — od kvasaca pronađenih u telu Ötzija koji su iskorišćeni za pravljenje kiselog testa, preko najstarijih zabeleženih operacija i pećinskih crteža, do spornog zahteva tehnološke kompanije za puštanje miliona bakterijama inficiranih komaraca.
Southern house mosquitoes spread West Nile virus and other diseases. | Credit: Smith Collection/Gado/Getty Images
Arheologija i preistorija
Ötzi — "ledeni čovek" pronađen 1991. u Ötztal Alpima — pokazao se i kao izvor drevnih kvasaca prilagođenih hladnim uslovima. Naučnici su izolovali četiri soja iz ostataka i od njih napravili kiselo testo koje su opisali kao veoma ukusno. Ovo otkriće daje neuobičajeni uvid u mikrobiom i dijetetske prakse iz bronzanog doba.
Scientists have a general idea about how strong gravity is, but they don't yet have a precise value for this fundamental force. | Credit: AscentXmedia via Getty Images
Na drugim meridijanima, arholozi su identifikovali:
An artist’s concept of NASA’s MAVEN spacecraft at Mars. NASA lost contact with MAVEN in Dec. 2025, and determined it to be “unrecoverable” on June 3, 2026. | Credit: NASA/GSFC
- Najstariju zabeleženu trepanaciju u Aziji — operaciju lobanje iz pre oko 4.300 godina u današnjem Uzbekistanu.
- Ponovno otkrivanje 17.000 godina starih pećinskih crteža u Ujedinjenom Kraljevstvu.
- Pronalazak izvora reke Eufrat, vitalne za razvoj rane civilizacije u regionu.
- Italijanski srednjoškolci su ispod fiskulturne sale otkrili rimsku kuću staru oko 1.800 godina.
Biologija, zdravlje i ekologija
U biomedicini, jedna od najvećih tema je zahtev kompanije Google Agenciji za zaštitu životne sredine (EPA) za eksperimentalnu dozvolu za puštanje 64 miliona mužjaka komaraca Culex quinquefasciatus inficiranih bakterijom Wolbachia pipientis. Mužjaci se ne hrane krvlju, ali kada se pare sa ženkom, Wolbachia može sprečiti stvaranje plodnog potomstva, što bi tokom vremena smanjilo populaciju i prenos bolesti kao što su Zapadni Nil i St. Luis encefalitis. EPA je ocenila da zahtev može imati regionalni i nacionalni značaj; javni komentar period je istekao 5. juna.
The "extinct" Methana volcano, near Athens, was once quiet for nearly 110,000 before awakening and erupting energetically. | Credit: Posnov via Getty Images
Drugi zapaženi radovi ove nedelje uključuju:
The Long March 12B is a reusable, commercial rocket that will help China to build its own satellite megaconstellations. | Credit: VCG/VCG via Getty Images
- Prvo kompletno sekvenciranje genoma grenlandskog ajkula, najduže živog kičmenjaka, koje može pomoći da se razjasne mehanizmi dugovečnosti i otpornosti na rak.
- Izveštaji o otkriću prvih olupina vezanih za istorijske karipske piratske posade.
- Neobične istorijske analize srednjovekovnih suđenja životinja.
Svemir i tehnologija
NASA je zvanično proglasila kraj misije MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution) nakon 11 godina u orbiti. Kontakt je izgubljen u decembru prošle godine, a interni pregledni odbor sugeriše da je brza rotacija letelice verovatno prouzrokovala prekomerno pražnjenje baterija, mada uzrok ostaje delimično nejasan.
Ostale svemirske vesti obuhvataju slučajno otkriće magnetnih polja oko sedam udaljenih egzoplaneta, detekciju udaljenog uspavanog supermasivnog crnog luka teleskopom James Webb i upozorenja o potencijalno jakom nadolazećem El Niño fenomenu.
Vulkanologija i geologija
Nova analiza vulkana Methana, blizu Atine, pokazuje da je ono što su istraživači ranije smatrali izumrlim vulkanom zapravo bilo dugačko mirovanje — oko 110.000 godina — posle čega se vratio u aktivnost. To otvara pitanje koliko je drugih "uspavanih" vulkana moguće da su samo u fazi rasta pre ponovne aktivnosti.
Za čitanje tokom vikenda
- Analize o kvantnim procesorima, križaljke i intervjui o uticaju upravljanja nekretninama na insekte.
- Tekstovi o neobičnim istraživanjima: od paukova koji love žabe do eksperimenata sa fotosintezom u očima miševa.
Ako želite da pratite vesti u realnom vremenu, Live Science nudi WhatsApp kanal, kao i profile na Facebooku, X (bivši Twitter), Flipboardu, Instagramu, TikToku, Bluesky i LinkedInu.
Napomena: Svi podaci u članku su sažeti iz nedeljnih izveštaja naučnih medija. Za detaljnije izvore i originalne studije, preporučuje se direktan pristup izvorima.
Pomozite nam da budemo bolji.
