Nova istraživanja pokazuju da tragovi kosmičkih zraka u godovima drveća mogu pomoći da se preciznije datira vikinško prisustvo u Severnoj Americi. Studija iz 2021. iskoristila je globalni skok ugljenika-14 iz 993. godine i datirala drvo sa L'Anse aux Meadows na 1021. godinu. Međutim, revizija iz 2026. upozorava da pojedinačna stabla mogu različito beležiti takve skokove, pa tačnost datuma može varirati za nekoliko godina.
Sunčev Udari Pre Oko 1.000 Godina Mogu Otkriti Kada Su Vikinzi Stigli u Ameriku — Ali 1021. Nije Neupitan
Cosmic Rays Could Solve a Major Viking MysteryWolfgang Kaehler - Getty Images
Otkrivanje tačnog trenutka kada su Vikinzi prvi put kročili na obalu Severne Amerike jedno je od najdugovječnijih pitanja u arheologiji severnog Atlantika. Iako su ostaci norveškog naselja L'Anse aux Meadows na Newfoundlandu otkriveni 1960. i dugo se vezuju za oko 1000. godinu, nove metode zasnovane na tragovima kosmičkih zraka dale su precizniju, ali ne i potpuno definitivnu hronologiju.
Kako su kosmički zraci pomogli datovanju
Godine 2012. istraživačica Fusa Miyake identifikovala je takozvane Miyake događaje — globalne skokove ugljenika-14 (14C) nastale usled udara visokih energetskih čestica u atmosferu. Jedan takav događaj dogodio se 993. godine nove ere i ostavio je prepoznatljiv «hemijski pečat» u godovima drveća širom planete. Ako uzorak drveta zadržava spoljašnji god (bark edge), naučnici mogu da prebroje godove od Miyake skoka do spoljašnjeg ruba i vrlo precizno odrede godinu posecanja.
Studija iz 2021. i nalaz 1021. godine
U radu objavljenom 2021. koristeći ovaj pristup, istraživači su analizirali tri uzorka konifera sa lokaliteta L'Anse aux Meadows koja su imala jasno vidljive godove i očuvan spoljašnji rast. Sva tri uzorka pokazala su pomeranje koje odgovara 1021. godini nove ere. Dodatnu težinu ovom datovanju daju tragovi rezova metalnim sečivima na drvetu — nalaz koji se uklapa u arheološki kontekst nordijskih zanatlija i brodara.
Zašto ipak postoji sumnja?
Ipak, nova analiza objavljena 2026. u New Phytologist (vođena od strane Amy E. Hessl) upozorava da pojedinačna stabla ponekad različito beleže atmosferske promene, pa i samu amplitudu i tačan položaj Miyake skokova unutar godovnog niza. Autori govore o «zamagljivanju» signala: iako se Miyake događaji često pojavljuju sinhrono, između primeraka može postojati značajna varijabilnost koja ograničava pouzdanost izračunavanja apsolutne godine na nivou od nekoliko godina.
Citirano iz revizije (2026.): "Iako Miyake događaji često bivaju zabeleženi sa zapanjujućom sinhronizacijom, značajna varijabilnost između primeraka ograničava pouzdanu upotrebu godova kao preciznog indikatora vremena i obima prošle produkcije 14C."
Šta to znači za priču o Vikinzima?
Skraćeno: 1021. ostaje najprecizniji dat koji imamo za posekano drvo povezanih sa vikinškim tragovima u L'Anse aux Meadows, ali više uzoraka i dodatna metoda (npr. kombinacija drugih geohemijskih indikatora i arheološkog konteksta) potrebni su da bi se isključile male pomeranja od reda decenije. Bez obzira na to, dokazi jasno potvrđuju da su skandinavski moreplovci bili u ovom delu Severne Amerike vekovima pre Kolumba (1492.).
Zaključak: Miyake događaji su moćan alat za preciziranje datuma, ali nije pametno oslanjati se isključivo na jedan tip zapisa. Debata ostaje otvorena i podstiče dalje uzorkovanje i višestruke metode datovanja.
Pomozite nam da budemo bolji.
