15-godišnje istraživanje iz Kenije pokazalo je da izostanak slonova u savani vodi do drastičnog pada populacija gnojara: 67% manje jedinki, 51% manje biomase i 23% manje vrsta. Slonovi deluju kao infrastrukturna vrsta čiji izmet podržava zajednicu insekata koja obezbeđuje važne ekosistemske usluge. Pad gnojara ima i ekonomsku dimenziju — samo u SAD i UK vrednost njihovih usluga procenjena je na oko $1.6 milijardi. Autori ističu potrebu za širim, zajedničkim pristupom očuvanju koji uključuje i manje, ali funkcionalno ključne vrste.
67% Manje gnojara: Tiha cena nestanka slonova za ekosisteme i stočarstvo
A herd of wild elephants walk through the savanna of Tarangire National Park in Tanzania, East Africa© MPH Photos/Shutterstock.com
Nova 15-godišnja studija ukazuje da nestanak slonova u savanama može pokrenuti lanac koizumiranja koji ozbiljno pogađa zajednice insekata — posebno gnojare — i time utiče na zdravlje staništa i lokalne ekonomije.
In the plots of land where elephants were not present, dung beetle populations significantly declined.©TeamDAF/ via Getty Images
Studija i metodologija
Istraživanje objavljeno u časopisu Science sproveli su Finote Gijsman (dokt. kandidat, Princeton) i dr Todd Palmer (University of Florida). U Keniji su postavljene ograđene parcele: neke su dozvoljavale pristup većim biljojedima (uključujući slonove i žirafe), dok su druge bile dostupne samo srednjim sisarima. Posmatranja su trajala 15 godina, što je omogućilo dugoročnu procenu efekata izostanka najvećih sisara.
Dung beetles are keystone-like species that directly impact the health of the ecosystems they inhabit.©Stacey Ann Alberts/Shutterstock.com
Ključni rezultati
- 67% manje jedinki gnojara u parcelama bez slonova
- 51% smanjenje biomase gnojara
- 23% smanjenje broja vrsta gnojara
"Zanimljivo je da je gubitak od 23% vrsta skoro tačno odgovarao onome što su kompjuterske simulacije predvidele za izumiranje najvećeg sisara," rekao je dr Todd Palmer. "Isključivanje svih ostalih velikih biljojeda nije dodatno promenilo rezultat — uticaj je specifičan za slonove."
Zašto su slonovi i gnojari važni
Slonovi deluju kao infrastrukturna vrsta: lomljenjem grana i jedenjem vegetacije otvaraju krošnje, utiču na formiranje savana i šuma, raznose seme i ponekad formiraju vodena mesta tokom sušnih perioda. Njihov izmet predstavlja izdašan izvor hrane za zajednicu insekata, a gnojari su među glavnim korisnicima te resurse.
The loss of dung beetles would put a massive economic burden on cattle ranchers.©Boris Edelmann/Shutterstock.com
Gnojari obavljaju niz ekoloških funkcija koje poboljšavaju produktivnost zemljišta i zdravlje staništa:
All creatures in an ecosystem need conservation, not only the charismatic ones.©A-Z Animals
- Aeracija tla i bolja infiltracija vode
- Cirkulacija hranljivih materija i brže razlaganje organske materije
- Raznošenje semena i pospešivanje rasta biljaka
- Smanjenje mesta pogodnih za razmnožavanje parazita i štetočina
- Formiranje podzemnih rupa/tunela koje pružaju staništa drugim insektima
Ekonomske posledice
Zahvaljujući ovim uslugama, gnojari imaju i značajan ekonomski doprinos. Studija navodi da samo u SAD i Velikoj Britaniji vrednost ekosistemskih usluga koje obavljaju gnojari iznosi oko $1.6 milijardi. Nestanak ili drastičan pad populacija gnojara bi primorao stočare da angažuju plaćene usluge za odvođenje i razgradnju izmeta, što bi povećalo troškove, smanjilo profitabilnost i moglo ugroziti mnoga gazdinstva.
Zaključci i preporuke za očuvanje
Rezultati pokazuju da fokus isključivo na karizmatičnim vrstama, iako važan, nije dovoljan. Očuvanje mora obuhvatiti celokupne biološke zajednice: velike vrste poput slonova utiču na mrežu međusobno povezanih organizama, pa njihovo gašenje može dovesti do nepredviđenih i dugotrajnih efekte.
Preporuke iz studije i zaključci autora uključuju:
- Integrisano planiranje zaštite koje uzima u obzir i vrste koje deluju kao "infrastruktura" i manje, ali funkcionalno ključne vrste.
- Praćenje dugoročnih promena unutar ekosistema kako bi se prepoznali kaskadni efekti pre nego postanu nepovratni.
- Uključivanje ekonomskih procena ekosistemskih usluga u politike zaštite prirode i podršku lokalnim zajednicama.
Ova studija podvlači da su za otpornije i produktivnije ekosisteme neophodni i veliki i mali organizmi — samo tako možemo sačuvati biodiverzitet i smanjiti ekonomske rizike povezane sa gubitkom prirodnih usluga.
Pomozite nam da budemo bolji.
