AI-video snimci koji "oživljavaju" poginule ruske vojnike postali su rasprostranjeni od sredine 2025. Porodice ih koriste za oproštaj ili uspomenu, dok stručnjaci upozoravaju na etičke i psihološke rizike. BBC s partnerima je verifikovao najmanje 225.000 ruskih žrtava od 2022. godine. Reakcije su podeljene — od utehe do optužbi za profiterstvo na tuđoj tragediji.
Kako ruske porodice koriste AI da „ožive“ poginule vojnike — etika, profit i bol
"The Special Military Operation has ended" and "Our heroes are coming home," read the billboards on the left [BBC]
Rasprostranjeni kratki AI-video snimci koji prikazuju umrle ruske vojnike kako se vraćaju kući postali su masovan fenomen na društvenim mrežama od sredine 2025. godine. Ti klipovi često prikazuju vojnike kao heroje i koriste se kao lične uspomene, narudžbine ili čak na sahranama — ali izazivaju i ozbiljne etičke i psihološke dileme.
Kako izgleda sadržaj i ko ga pravi
Tipični 15–30 sekundni snimci kombinuju melodičnu orkestarsku podlogu, idealizovane prizore porodice i animirane prikaze preminulog vojnika koji se pojavljuje iznad stepeništa ili „grli“ najmilije iz neba. Kreatori kao što su Katya Jin i Anna Korableva postavili su takve video zapise ili nudili usluge izrade po narudžbini: klijent dostavlja fotografije i uputstvo, a AI model animira likove i dodaje filmske efekte.
Komercijalni aspekt i raspon cena
U Rusiji cena ovakvih AI vojnih fotografija i video materijala varira — prema izvorima, između 200 i 10.000 rublji (~£2–£100). Niski troškovi proizvodnje omogućili su nekim kreatorima da ostvare znatne prihode; jedna od ispitanica, Uljana Lebed, izjavila je da zaradi između 150.000 i 200.000 rublji mesečno, što je znatno iznad prosečne plate.
Reakcije javnosti i politički kontekst
Snimci su dobro prihvaćeni među delom ruskih porodica koje traže način za „završetak oproštaja“ ili emotivnu bliskost. Međutim, mnogi Ukrajinci i drugi kritičari vide ih kao glorifikaciju agresije i profitiranje na žrtvama rata. Komentari rasponu od zahvalnosti do osude: jedni kažu da im video donosi utehu, drugi ga nazivaju neetičnim i uznemirujućim.
Soldiers are often depicted as angels, with Russia's destruction of Ukraine entirely scrubbed from the visualisations [BBC]
Stručna mišljenja i neizvesni psihološki uticaj
"Kreiranje 'deadbota' ili deepfake prikaza poginulih vrlo je složeno i etički teško oceniti jednostavno," kaže Katarzyna Nowaczyk-Basińska (Leverhulme Centre for the Future of Intelligence, Univerzitet Kembridž).
Psiholozi upozoravaju da digitalni prikazi mogu pružiti privremeni osećaj povezanosti, ali i ometati proces tugovanja ili produbiti bol. Dostupni su samo rani i fragmentarni podaci o dugoročnim efektima.
Verifikovani podaci i širi kontekst
BBC, zajedno s ruskom organizacijom Mediazona i volonterima, do sada je verifikovao najmanje 225.000 ruskih smrtnih ishoda u ratu koji se intenzivirao 2022. godine — broj koji se često navodi kao pokazatelj opsega gubitaka, iako stvarni bilans verovatno prelazi tu cifru.
Tehnička ograničenja i nepravilnosti
Neuniforman kvalitet AI-snimaka dovodi do grešaka: izostavljena udova, deformisana lica ili nerealan pokret u pojedinim snimcima. Te greške dodatno povećavaju moralne dileme oko upotrebe takve tehnologije u osetljivim okolnostima.
Zaključak
AI „oproštajni“ video zapisi predstavljaju novu granicu digitalne posmrtnosti: za jedne sredstvo utehe, za druge komercijalizacija tuge i politička poruka. Dok se tehnologija širi, važno je pratiti i razvijati pravila, etičke smernice i psihološke protokole za njenu primenu u slučajevima gubitka i kolektivne traume.
Pomozite nam da budemo bolji.
