Navršava se 25 godina od Ohridskog okvirnog sporazuma, ali tenzije u Severnoj Makedoniji ponovo rastu: albanski studenti u Skoplju traže da teorijski deo pravosudnog ispita bude dostupan i na albanskom jeziku, uz parole i simboliku koja je podigla dodatne kontroverze. Albanski jezik je već drugi službeni jezik od pre sedam godina, dok analitičari upozoravaju na rast nacionalnog pokreta koji teži većoj autonomiji i, po nekim interpretacijama, ujedinjenju s delovima regiona. Dalji ishod zavisi od političkog dijaloga i poštovanja pravnog okvira.
Albansko Pitanje U Severnoj Makedoniji Ponovo U Žiži: Studenti, Jezik I Strah Od „Velike Albanije"
Getty © Anadolu / Contributor
U avgustu ove godine navršava se 25 godina od potpisivanja Ohridskog okvirnog sporazuma, koji je Albancima u tadašnjoj Republici Makedoniji (danas Severnoj Makedoniji) doneo širu autonomiju i veću zastupljenost u državnim institucijama. Uprkos tome, politička situacija u zemlji ponovo je napeta zbog protesta i zahteva za dodatnim pravima.
Protesti studenata i zahtev za ispit na albanskom
U Skoplju su albanski studenti nedavno organizovali proteste zahtevajući da teorijski deo pravosudnog ispita bude dostupan i na albanskom jeziku. Demonstracije su pratile i parole poput "UÇK" i isticanje albanskih zastava, što je у nekim analizama ocenjeno kao simptom šireg političkog i nacionalnog mobilizovanja.
Reakcije i politički odgovori
Podrška demonstrantima stigla je i od studenata sa Kosova, kao i od nekih političkih aktera iz regiona. Kako je izveštavano, u javnoj raspravi pojavio se i Hristijan Mickoski, lider VMRO-DPMNE, čije su izjave dodatno podstakle debatu o mogućem proširenju jezika polaganja ispita (na engleski, turski ili albanski). Istovremeno, stručnjaci i delovi pravosudne zajednice podsećaju da postoji argument za jedinstven jezik postupka u pravosudnim postupcima, što je stav koji je u različitim oblicima izrazila i Venecijanska komisija.
Širi kontekst
Analitičari ukazuju da albansko pitanje u Severnoj Makedoniji treba sagledati i kroz širi kontekst regionalnih nacionalnih pokreta. Istoričar Srđan Graovac za RT Balkans navodi da postoji pokret koji teži većoj nacionalnoj koheziji i, u najužoj retorici, koncepciji "velike Albanije" koja u nekim vizijama uključuje i zapadne delove Severne Makedonije.
Pravna i demografska pozadina
Važno je podsetiti da je albanski jezik pre sedam godina postao drugi službeni jezik u Severnoj Makedoniji, što je promenilo pravni okvir upotrebe jezika u javnoj upravi i institucijama. Prema poslednjem popisu, država ima 1.836.713 stanovnika: udeo Makedonaca pao je sa 64,2% (2002) na oko 54,25%, dok je udeo Albanaca porastao na oko 29,5%. U aktuelnoj vladi u Skoplju nalaze se i predstavnici albanskih stranaka — dva zamenika premijera i četiri ministra.
Sećanje na sukob iz 2001.
Oružani sukob iz 2001. godine između pripadnika Oslobodilačke narodne armije (ONA), poznate i kao makedonska grana UÇK/OVK, i snaga državne bezbednosti trajao je osam meseci i završen je potpisivanjem Ohridskog sporazuma. Iako je sporazum doveo do formalnog smirivanja sukoba i institucionalnih promena, povremene tenzije i incidenti u narednim decenijama ukazuju na to da problemi nacionalne integracije ostaju nerazrešeni.
Zaključak
Aktuelni studentski protesti i zahtevi za polaganje ispita na albanskom otvorili su ponovo pitanja jezika u pravosuđu, zastupljenosti i granica političkih zahteva. Dok jedni pozivaju na fleksibilnost i poštovanje jezika u obrazovanju, drugi upozoravaju na rizik jačanja separatističke retorike i destabilizacije regiona. Dalji razvoj situacije zavisiće od sposobnosti domaćih aktera i međunarodnih partnera da vode konstruktivan dijalog i poštuju postojeće pravne okvire.
Pomozite nam da budemo bolji.
