Mala kristalna zrnća pronađena u meteorit NWA 12593, poreklom sa Meseca, otkrivaju da je snažan udar pogodio Mesec pre oko 3,49 milijardi godina. Analiza baddeleyita — minerala bogatog cirkonijumom — ukazuje na ekstremne temperature formiranja i pruža nove dokaze da je unutrašnji Sunčev sistem bio izložen produženom periodu intenzivnih udara nakon klasičnog perioda Kasnog teškog bombardovanja.
Šta su istraživači pronašli
Tim predvođen Carolyn Crow sa University of Colorado Boulder izolovao je 21 zrno baddeleyita u breči iz meteorita NWA 12593. U sedam zrna pronađena je kubna faza cirkonijevog oksida, što zahteva temperature >2.370 °C — dokaz da su ta zrnća bila izložena izuzetno visokim temperaturama pri formiranju.
A map of the Moon showing the distribution of impact craters. (Vishnu Viswanathan)
Datovanje i metodologija
Starost zrna određena je merenjem sadržaja olova koje nastaje raspadom urana unutar baddeleyita. Rezultati daju starost od oko 3,486 milijardi godina (približno 3,49 × 109 godina). Istraživači smatraju da su ove visoke temperature i starost proizvod posebnog, odvojenog impakta — ne istog događaja koji je stvorio samu breču.
Electron backscatter diffractionimaging of one of the grains of baddeleyite. This technique is used to analyze the crystal structure of materials. (Crow et al.,Geology, 2026)
Kontekst u Sunčevom sistemu
Slični tragovi udara beleženi su i u starim stenicama na Zemlji (mali rastopljeni kuglasti ostaci iz Pilbare u Australiji i nalazi iz Južne Afrike) datirani na oko 3,48–3,47 milijardi godina. Meteoritni nalazi sa asteroida Vesta takođe pokazuju niz jasno definisanih impakt događaja u periodu približno 3,85–3,47 milijardi godina. Zajedno, ovi podaci sugerišu da je bombardovanje unutrašnjeg Sunčevog sistema potrajalo stotinama miliona godina duže nego što tradicionalni okvir Kasnog teškog bombardovanja implicira.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Implikacije za rani život na Zemlji
Period oko 3,5 milijardi godina uklapa se sa nastankom prvih ćelijskih oblika života na Zemlji. Neki recentni radovi pokazuju da impakt događaji mogu ustvariti hidrotermalne sisteme (npr. vrele izvore) koji predstavljaju pogodne niše za ranu mikrobiologiju. Otkriće ovakvog impakta pruža dodatne podatke za razumevanje kako ritam velikih udara može uticati na uslove u kojima je život nastajao i opstajao.
Zaključak
Analiza baddeleyita iz NWA 12593 doprinosi rastućem dokazu da su unutrašnji regioni Sunčevog sistema bili meteorski aktivni i nakon glavne epizode formiranja velikih bazena. Rad je objavljen u časopisu Geology i otvara mogućnosti za dalja istraživanja povezanosti impakt događaja i ranih habitable uslova na Zemlji.
Napomena: Istraživanja poput ovog oslanjaju se na kombinaciju mineralne petrografije, fazne analize i preciznog radiometrijskog datovanja da rekonstrušu retke i davne događaje u istoriji Sunčevog sistema.
