Stalni sukobi između Izraela i Hezbolaha u južnom Libanu ugrožavaju nacrt američko-iranskog memorandumа koji predviđa prekid vatre i garancije za okončanje neprijateljstava. Iran traži obavezne garancije da neprijateljstva u Libanu prestanu pre nastavka pregovora, dok Izrael odbija potpuni gubitak slobode delovanja protiv Hezbolaha. Više od 3.900 ljudi je stradalo u aktuelnoj eskalaciji, a politička budućnost Libana i uspeh sporazuma ostaju neizvesni.
Zašto sukobi u Libanu ugrožavaju američko-iranski sporazum?
A displaced family on a scooter fleeing Israeli strikes in southern Lebanon drives on a highway in the southern port city of Sidon, Lebanon, on June 19, 2026. - Mohammed Zaatari/AP
Stalni sukobi između izraelskih snaga i Hezbolaha u južnom Libanu direktno ugrožavaju nacrt memorandumа o razumevanju između Sjedinjenih Država i Irana, koji predviđa prekid vatre i uslove za nastavak pregovora o pitanjima poput iranskog nuklearnog programa i sankcija.
This picture taken from a position in the Upper Galilee in northern Israel, near the Israel-Lebanon border, shows Israeli tanks driving past destroyed buildings in southern Lebanon on June 17, 2026. - Jack Guez/AFP/Getty Images
Kako smo stigli dovde
Hezbolah je šiitski pokret koji podržava Iran i koji od 1980-ih ima značajnu političku i vojnu ulogu u Libanu. Organizaciono i naoružanjem, grupa je izgradila veliki arsenal raketa, projektila i dronova uz pomoć iranske podrške, a decenijama vodi oružane sukobe sa Izraelom.
A child searches for salvageable items in the rubble of her home in the southern Lebanese village of Kfar Roummane on June 18, 2026. - Mahmoud Zayyat/AFP/Getty Images
Najozbiljniji raniji veliki sukob bio je 2006. godine, kada je prekogranični napad Hezbolaha i zarobljavanje izraelskih vojnika dovelo do meseci dugih vazdušnih i kopnenih operacija. Nezavisna izraelska istraga kasnije je konstatovala da je taj sukob bio „ozbiljan propušteni trenutak” i da je rat završen bez jasne vojne pobede.
A bathroom mirror and sink remain standing amid the rubble of buildings damaged by Israeli strikes near the Jabal Amel Hospital in the southern port city of Tyre, Lebanon, on June 18, 2026. - Hassan Ammar/AP
Poslednjih godina napetosti su rasle: sukobi su eskalirali u oktobru 2023. nakon oružanih sukoba između Izraela i Hamasа, a u narednom periodu dolazilo je do povremenih prekoračenja linija i razmene vatre. U novijem ciklusu nasilja došlo je do niza vazdušnih udara i uzvraćanja, kao i kopnenih prodora izraelske vojske u južni Liban u nastojanju da stvori zonu bezbednosti.
Resident Samih Haidar reacts as he inspects his burned apartment, damaged in Israeli strikes in the southern port city of Tyre, Lebanon, on June 18, 2026. - Hassan Ammar/AP
Vlade i izvori iz regiona navode da je u toku aktuelne eskalacije, prema podacima libanskog Ministarstva zdravlja, stradalo više od 3.900 ljudi. Mnogi južni libanski gradovi i sela su delimično ili potpuno evakuisani, a veliki broj kuća je uništen.
A woman sits in the rubble of her destroyed home in the southern Lebanese village of Toul on June 18, 2026. - Mahmoud Zayyat/AFP/Getty Images
Šta piše u memorandumу
Prvi pasus 14-tačkovnog memorandumа o razumevanju stavlja prekid neprijateljstava u Libanu kao ključan element: SAD, Iran i njihovi saveznici treba da „deklariraju trenutni i trajni prekid vojnih operacija na svim frontovima, uključujući Liban, i da se uzdrže od pretnji i upotrebe sile, poštujući teritorijalni integritet i suverenitet Libana.”
Rubble from buildings destroyed in Israeli strikes along the waterfront in the southern port city of Tyre, Lebanon, is pictured on Friday, June 19, 2026. - Hassan Ammar/AP
„Očekujemo potpun prekid vatre na svim frontovima, uključujući Liban, Hezbolah i Izrael,” naveo je američki predsednik u objavi na društvenim mrežama.
Iran je jasno zahtevao da neprijateljstva u Libanu prestanu pre nego što pregovori sa SAD budu nastavljeni, tražeći garantе i mere koje bi sprečile ponovnu eskalaciju. Prema diplomatskim izvorima, upravo to je jedan od uslova za povratak Irana za pregovarački sto.
Pogledi strana i problemi u sprovođenju
Izraelski zvaničnici, međutim, insistiraju na pravu da onemoguće Hezbolah da deluje i da brane severne granice Izraela. Desničarski ministri i premijer su više puta poručili da Izrael neće potpuno povući snage dok ne bude obezbečena sigurnost severa zemlje.
Za mnoge u Vašingtonu je dilema koliko snažno SAD treba da podrže primenu prekida vatre nasuprot izraelskim bezbednosnim zahtevima. Neki članovi američke administracije i članovi Kongresa izražavali su nezadovoljstvo zbog izraelskih udara koji, kako tvrde, ugrožavaju diplomatski proboj sa Iranom.
Libanska vlada je više puta bila marginalizovana u pregovorima o prekidu vatre, što dodatno oslabljuje njenu političku poziciju u zemlji i otežava održivo rešenje koje bi obuhvatilo demilitarizaciju ili kontrolu naoružanih grupa.
Izgled budućnosti
Uspeh ili neuspeh memorandumа verovatno će zavisiti od nekoliko faktora: koliko će Iran dobiti stvarne garancije da neprijateljstva prestaju u Libanu; koliko će SAD biti spremne da posreduju i, po potrebi, da pritisnu Izrael da ograniči vojne operacije; i u kojoj meri će libanska vlada i međunarodne snage moći da učestvuju u sprovođenju bilo kakvog sporazuma.
Dok se pregovori i dalje prepliću sa vojnim aktivnostima na terenu, situacija ostaje veoma nestabilna, a rizik od daljeg širenja sukoba i političkih posledica za region — visok.
Kontribut autorki i autorima iz originalnog izveštaja naveden je u izvornoj verziji teksta.
Pomozite nam da budemo bolji.
