Otkrivanje tunela kod Majdal Zouna pokazalo je sofisticiranu podzemnu infrastrukturu za koju IDF tvrdi da sadrži elemente iranskog inženjeringa, skladišta oružja, osam tona eksploziva i delove dronova dometa preko 200 km. Sudbina sela u južnom Libanu postala je ključno pitanje u američko-iranskim pregovorima (MoU) koji traže hitan i trajan prekid vojnih operacija i pokreću 60 dana dijaloga. Moguće rešenje uključuje postepeno i aranžirano razoružanje Hezbollaha kao deo šireg regionalnog dogovora, ali tenzije i dalje rastu, a civili trpe velike gubitke.
Unutar tunela Hezbollaha kod Majdal Zouna: mreža, oružje i šta je na kocki u pregovorima SAD–Iran
The tunnel under the southern Lebanese town benefited from Iranian engineering, Israel says - Eyal Warshavsky for The Telegraph
Tunel Hezbollaha ispod brdskog naselja Majdal Zoun na jugu Libana nije nalik grubim, ručno iskopanih prolazima pod Gazom: reč je o širokoj, ojačanoj podzemnoj strukturi koja, prema tvrdnjama, nosi elemente iranskog dizajna i inženjeringa.
IDF soldiers in the tunnels under Majad Zoun - Eyal Warshavsky for The Telegraph
Tunel i otkrića
Po izjavama Izraelskih odbrambenih snaga (IDF), kompleks je dug oko 170 m i smešten je oko 20 m ispod razorenog šiitskog sela. Kada su novinari The Telegrapha obišli prostor uz pratnju IDF-a noćnim nišanskim naočarima, prolaz je ličio više na opštinski podvožnjak iz 1970-ih nego na improvizovani rov.
The tunnels were littered with drone parts - Eyal Warshavsky for The Telegraph
IDF je naveo da su u betonskim hodnicima pronađene prostorije za skladištenje oružja, teška eksplozivna vrata i grupe bočnih tunela koje su, kako se tvrdi, omogućavale nadzor i lansiranje municije prema teritoriji Izraela. U jednoj prostoriji je, prema navodima komandira 551. brigade, otkriveno oko osam tona eksploziva. Na podu su bili delovi desetina dronova; opisuju ih kao jednokratne, GPS-vođene letelice sa dometom većim od 200 km.
IDF soldiers in Majdal Zoun. The US-Iran peace deal implicitly demands that Israel withdraw from southern Lebanon - Eyal Warshavsky for The Telegraph
Širi diplomatski i bezbednosni kontekst
Sudbina sela poput Majdal Zouna postala je jedna od ključnih tačaka u raspravama koje se vode između SAD i Irana. Američko-iranski memorandum o razumevanju (MoU), potpisan u Versaju, uključuje i Liban u pokušaj da se okonča širi regionalni sukob: prvi član zahteva „hitno i trajno“ prekidanje vojnih operacija na svim frontovima, uključujući Liban, i poziva na poštovanje teritorijalnog integriteta te države. MoU predviđa i narednih 60 dana pregovora tokom kojih bi se, implicitno ili eksplicitno, razmatrale posledice povlačenja i razoružanja.
‘This is a gift to Hezbollah’ warned Levina Florintino in northern Israel - Eyal Warshavsky for The Telegraph
Dok Iran i Hezbollah zahtevaju poštovanje uslova koji bi zaustavili operacije, Izrael je izrazio oštar otpor, navodeći bezbednosne rizike i potrebu da kontroliše ili neutralizuje podzemne infrastrukture koje predstavljaju pretnju njegovim severnim zajednicama.
Vladi, a logistics manager in northern Israel, was sceptical about the peace deal - Eyal Warshavsky for The Telegraph
Incidenti, političke reakcije i ljudski trošak
U trenutku posete Majdal Zounu dogodio se smrtonosni napad na četvoročlanu posadu izraelskog tenka u Kfar Tebnitu, oko 22 milje severoistočno; Izrael je kao odgovor izveo oko 150 vazdušnih udara širom Libana. Situacija je dodatno zaoštrila tenzije unutar izraelske politike, a pojedini zvaničnici izneli su provokativne poruke koje dodatno podižu napetost među civilima na obe strane granice.
The Israel-Lebanon border in Shlomi, where residents were sceptical about the US-Iran peace deal - Eyal Warshavsky for The Telegraph
Konflikt je doveo do masovnog raseljavanja i velikih ljudskih gubitaka: procenjuje se da je više od milion ljudi raseljeno, dok su žrtve na libanskoj strani velika—skoro 4.000 od 2. marta u ovoj fazi sukoba—dok je na izraelskoj strani stradalo više od 100 vojnika IDF-a i oko 50 civila od 7. oktobra 2023.
Mogućnosti razoružanja i diplomatske opcije
Analitičari, uključujući istraživače iz Carnegie Middle East Centra, ukazuju da povezivanje libanskog pitanja sa većim američko-iranskim pregovorima može po prvi put formalno otvoriti razgovore o razoružanju Hezbollaha. Predlozi uključuju „organizovan, postepeni prelaz“ kao alternativu trenutnom prisilnom demilitarizovanju—rešenje koje bi se koordiniralo uz regionalne aktere kao što su Egipat, Saudijska Arabija, Turska, Katar i Pakistan.
Završna napomena
Dok pregovori u Švajcarskoj počinju i dok diplomate pokušavaju da iskoriste prozor za smanjenje sukoba, lokalne zajednice i dalje trpe posledice rata. Zvaničnici Svetske zdravstvene organizacije u Libanu pozivaju sve strane na hitnu težnju ka miru: bez trajne sigurnosti, obnova i povratak normalnom životu ostaju daleki ciljevi.
Pomozite nam da budemo bolji.
