Analiza iz Wonderwerk pećine u Južnoj Africi otkriva tragove sagorevanja datovane na 1,07–1,79 miliona godina, što ukazuje da su rani hominini (verovatno Homo erectus) koristili vatru ranije nego što se mislilo. Naučnici su koristili neinvazivnu metodu zasnovanu na fluorescenciji kostiju pod plavim svetlom kako bi razlikovali izgorele ostatke od hemijskih promena tokom fosilizacije. Sagoreli ostaci pronađeni su duboko u pećini i u više stratigrafskih slojeva, što sugeriše prenošenje i održavanje vatre unutar zaštićenih prostora.
Rani hominini mogli su koristiti vatru pre 1,07–1,79 miliona godina — novo otkriće iz Wonderwerk pećine
(Kamila Kozioł/iStock/Getty Images Plus)
Nova analiza ostataka iz južnoafričke pećine Wonderwerk sugeriše da su rani hominini, verovatno Homo erectus, koristili vatru znatno ranije nego što se ranije pretpostavljalo. Istraživanje, objavljeno u PLOS One, kombinuje arheološke dokaze i novu neinvazivnu metodu identifikacije izgorelih kostiju zasnovanu na fluorescenciji pod plavim svetlom.
The entrance to Wonderwerk Cave. (Wonderwerk Cave Project)
Šta su istraživači otkrili
Tim pod vođstvom paleobiološkinje María Dolores Marín-Monfort analizirao je sedimentne slojeve u Wonderwerk pećini i identifikovao tragove sagorevanja datovane na period između 1,07 i 1,79 miliona godina. Sagoreli ostaci su pronađeni desetine metara unutar pećine — predaleko da bi ih prirodni požar dopreo — i bili su povezani sa drugim pokazateljima ljudske aktivnosti.
The excavation site in Wonderwerk Cave. (MNCN)
Nova metoda: fluorescencija kostiju
Istraživači su iskoristili činjenicu da visoka temperatura menja hemijsku strukturu kostiju i njihov način interakcije sa svetlom. Pod plavim osvetljenjem i uz odgovarajući filter, zagrejane kosti emituju crvenkasti sjaj (fluorescenciju), dok nezagrejane ostaju tamne. Ova tehnika pomaže i u razlikovanju istinski izgorelih fosila od onih koji su hemijski promenjeni tokom fosilizacije (npr. taloženje mangana ili fluoridacija).
A comparison of two bones under blue light (left), showing the way fire-altered bone re-emits a red glow (right). (Marín-Monfort et al,PLOS One, 2026)
"Metodologija koju smo razvili omogućava da razlikujemo izgorele fosile od onih koji su podvrgnuti hemijskim promenama tokom fosilizacije," kaže geologinja Yolanda Fernández-Jalvo (MNCN), dodajući da je povećana rezolucija identifikacije omogućila sigurnije zaključke u veoma starim kontekstima.
Da li su ljudi palili vatru?
Pronađeni dokazi ne moraju nužno značiti da su stanovnici pećine umeli da stvaraju vatru iz ništavila — moguće je da su prenosili prirodno nastalu vatru ili održavali plamen. Ključni argument za ljudsku ulogu jeste koncentracija sagorelih ostataka duboko u pećini, njihovo pojavljivanje u više stratigrafskih slojeva razdvojenih desetinama hiljada godina i povezanost sa drugim tragovima ljudske aktivnosti.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Autori ističu da mnoge od kostiju nisu nužno bile donete od strane ljudi — neke su mikro-fosili verovatno uneseni u pećinu preko sove koje izbacuju neprobavljene ostatke u vidu peleta — ali položaj i raspored sagorelih ostataka ukazuju na namernu ljudsku interakciju sa vatrom.
Zašto je ovo važno
Ako se ovi rezultati potvrde i u širem kontekstu, to pomera vreme prve ponovljene upotrebe vatre među ranim homininima za stotine hiljada godina unazad. Vatru se smatra ključnom za razvijanje pripreme hrane, termoregulaciju, zaštitu i društvene promene — pa ranija upotreba znači i ranije okretanje modernijim oblicima ponašanja.
Rad je objavljen u časopisu PLOS One. Iako je studija uzbudljiva i značajna, naučna zajednica će očekivati dodatne analize i potvrde iz drugih nalazišta pre nego što se promeni širi narativ o datumu i načinu upotrebe vatre kod ranih hominina.
Pomozite nam da budemo bolji.
