Ukratko: Kineski MSA brodovi su proširili aktivnosti daleko istočnije od Prve linije ostrva: patrolirali su Bashi kanalom, mapirali morsko dno i izvodili istraživanja u vodama istočno od Tajvana. Analitičari to nazivaju "salami slicing" — postepenim koracima kojima se stvaraju nove činjenice na moru i širi de facto kontrola. Aktivnosti su izazvale zabrinutost SAD, evropskih saveznika i susednih država zbog bezbednosti, slobode navigacije i mogućih vojnih implikacija.
„Salami slicing“: Kako Kina postepeno širi kontrolu u Pacifiku i vrši pritisak na Tajvan
Two Chinese officers watch boats sailing in a port in Qingdao in east China's Shandong province Wednesday, October 12, 2022. - Yu Fangping/Feature China/Future Publishing/Getty Images
U poslednjih nekoliko nedelja kineska civilna pomorska tela sprovela su niz aktivnosti znatno istočnije od dosadašnjih zona prisustva: patrolirali su Bashi kanalom, vršili mapiranje morskog dna i obavljali navodna naučna istraživanja unutar spornog laguna koji je više od 500 milja udaljen od kineske obale.
Šta se dogodilo
Tri plovila Kineske agencije za pomorsku bezbednost (China Maritime Safety Agency, MSA) prešla su Bashi kanal između Filipina i Tajvana i započela aktivnosti sprovođenja zakona i mapiranja u vodama istočno od Tajvana. Posmatrači ocenjuju da je to prvi put da su MSA brodovi uočeni istočno od tzv. Prve linije ostrva (First Island Chain).
A Chinese navy vessel is seen on a news report about Chinese military drills around Taiwan in Beijing, China, April 1, 2025. - Florence Lo/Reuters
Termin i namera
Analitičari koriste izraz „salami slicing“ za opis kineske taktike: niz malih, postepenih koraka koji ostaju ispod praga otvorenog oružanog sukoba, ali polako stvaraju nove realnosti na moru i šire de facto kontrolu nad spornim vodama. Ray Powell iz projekta SeaLight nazvao je poslednju operaciju "Bashi proboj" i ocenio da Peking poručuje kako ima nadležnost nad vodama na drugoj strani Prve linije ostrva.
„Peking pokušava da stvori nove činjenice na vodi“ — Ray Powell
Političko i strateško značenje
Putem poluoficijelnog naloga Yuyuan Tantian kineski državni emiter objavio je da su MSA brodovi prvi put mapirali morsko dno istočno od Tajvana i najavio da te vode smatra „priobalnim vodama“ u kojima će Kina održavati prisustvo i sprovoditi jurisdikciju. Tajvanski predsednik Lai Čing-te izjavio je da je cilj ovih misija širenje kineske kontrole, dok tajvanski zvaničnici upozoravaju da se radi o pokušaju stvaranja lažnog dojma de fakto nadležnosti nad Tajvanom.
A Chinese ship is seen in waters near Pingtan Island, the closest point to Taiwan, in eastern China's Fujian province on December 29, 2025. - Adek Berry/AFP/Getty Images
Moguće operativne posledice
Mapiranje morskog dna ima i vojne implikacije: detaljna karta podvodnih reljefa, položaja kablova i resursa može unaprediti sposobnosti Ratne mornarice Narodnooslobodilačke vojske (PLA) pri operacijama podmornica i borbenih grupa. Stručnjaci upozoravaju da prisustvo nevojnih „konstabulary“ plovila može izgledati manje preteće od ratnih brodova, ali dugoročno omogućava kontrolu pristupa i primenu pritisaka — na primer ciljanja trgovačkih brodova ili tankera sa ukapljenim prirodnim gasom (LNG).
Reakcije međunarodne zajednice
Sjedinjene Države, kao i Velika Britanija, Francuska i Nemačka, izrazile su zabrinutost zbog novih aktivnosti u vodama istočno od Tajvana. Stejt department je ocenio da su kineske akcije destabilizujuće, dok su evropske zemlje upozorile da one ugrožavaju regionalnu stabilnost, slobodu navigacije i bezbednost pomorskog saobraćaja. Filipini su takođe podigli glas zbog prisustva Kine kod Scarborough Shoal, gde je nedavno primećen plutajući objekat unutar lagune.
A coast guard personnel carrying some Taiwan flags after a flag raising ceremony was held near the sea shore of Pratas Island. - Alberto Buzzola/LightRocket/Getty Images
Regionalni kontekst i rizici
Poslednje godine Peking je primenjivao slične taktike u Južnom kineskom moru — izgradnjom veštačkih ostrva i stalnim prisustvom Obalske straže kod sporskih formacija. Analitičari upozoravaju da bi sledeći koraci mogli uključiti intenzivnije radio-izazove, prinudno zaustavljanje brodova ili prisiljavanje na uplovljavanje u kineske luke, čime bi se stvorio ekonomski i logistički pritisak na Tajvan i druge države regiona.
Zaključak: Radnje Kine u Pacifiku predstavljaju primer postepenog stvaranja novih fakata na moru — strategije koja testira granice međunarodnog prava i odgovora drugih sila. Ako odgovori zapadnih i regionalnih partnera ostanu ograničeni, Kina bi mogla dodatno konsolidovati svoje pozicije i proširiti kontrolu nad pristupima Tajvanu.
Izveštaj zasnovan na izvorima CNN-a i analizama stručnjaka. CNN je zatražio komentar od kineske MSA.
Pomozite nam da budemo bolji.
