60 Minutes istražuje kako su zlatni nakit i kraljevske krune iz kambodžanskih hramova, poput Angkor Wata i Sandak Mountain-a, sistematski pljačkani tokom decenija nasilja. Advokat Brad Gordon i iskazi bivših pljačkaša povezali su predmete sa fotografijama iz knjiga trgovca Douglas Latchford, što je dovelo do povratka kolekcije kambodžanskoj vladi. Svečano vraćanje doživljeno je kao obnova nacionalnog ponosa.
U Potrazi Za Ukradenim Kambodžanskim Kraljevskim Nakitom — Put Dragocenosti Od Hramova Do Svetskih Kolekcija
Searching for Cambodia's stolen crown jewels
60 Minutes je posetio Kambodžu kako bi rasvetlio jednu od najvećih pljački kulturnog nasleđa u poslednjim decenijama: kako su zlatni nakit i kraljevske krune iz drevnih kmerskih hramova završavali u privatnim kolekcijama i muzejima širom sveta.
Specijalni izveštač Anderson Cooper i tim obišli su Angkor Wat i nekoliko udaljenih lokaliteta, uključujući Sandak Mountain — mesto koje istraživači opisuju kao jedno od najteže pljačkanih u Kambodži. Ostaci postolja, odsečeni delovi statueta i razbacani pedestali svedoče o sistematskoj i brutalnoj pljački koja je trajala decenijama.
Pozadina zločina: Tokom uspona i vlasti Khmer Rouge 1970-ih i perioda nemira koji su usledili, hramovi su ostali nezaštićeni. Mnogi od pljačkaša bili su bivši dečiji vojnici; artefakti su se preprodavali preko mreže trgovaca antikvitetima i tako izlazili iz zemlje.
Brad Gordon, advokat angažovan od strane kambodžanske vlade, nazvao je ove predmete "krvavim antikvitetima": „Ljudi su ubijani zbog tih antikviteta. Kad god vidim statuetu, pitam se: 'Ko je poginuo da bi ovo izašlo iz hrama?'“
Preokret u istrazi: Ključni doprinos istrazi dao je bivši pljačkaš koji je zbog bezbednosti identificiran kao Toek Tik (kodno ime "Lion"). On je opisao kako je na lokalitetu pronašao stotine tegli ispunjenih krunama, ogrlicama i minđušama. Kada su istražitelji uporedili te opise sa fotografijama iz knjiga britanskog trgovca antikvitetima Douglasa Latchforda, mnogi predmeti su bili lako prepoznatljivi.
Latchford je autor knjige Khmer Gold: Gifts Of The Gods, u kojoj su objavljene fotografije nakita koji mnogi Kambođani nikada ranije nisu videli. Tužioci Južnog okruga Njujorka gradili su slučaj protiv njega, ali je Latchford preminuo pre nego što je mogao biti izručen i suđen.
Vraćanje kolekcije: Nakon pregovora, Latchfordova porodica je predala kolekciju kambodžanskoj vladi. Predmeti su potom svečano vraćeni uz budističke blagoslove, a mnogi građani su ih imali priliku videti uživo po prvi put. Ceremonija je, prema učesnicima, predstavljala korak ka ispravljanju istorijske nepravde i obnovi nacionalnog ponosa.
Širi značaj: Istraga podseća da trgovina pljačkanim antikvitetima često prati nasilje i da je transparentnost porekla artefakata ključna za zaštitu kulturnog nasleđa. Povratak nakita Kambodži je simboličan momenat koji otvara pitanja restitucije, odgovornosti trgovaca i uloge muzeja u proveri porekla kolekcija.
Napomena: Video izveštaj prvobitno je objavljen 17. decembra 2023. godine. Fotografije u izveštaju pripadaju Thomasu Cristofolettiju i Getty Images.
Pomozite nam da budemo bolji.
