Toplotna kupola je sistem visokog pritiska koji zadržava toplotu i vlagu nad određenim regionom i često dovodi do dugotrajnih, intenzivnih toplotnih talasa. Takvi događaji otežavaju noćno hlađenje i povećavaju toplotni stres, posebno kod ljudi bez pristupa klimatizaciji. Nauka povezuje sve učestalije i intenzivnije toplotne talase sa ljudskim izazvanim zagrevanjem planete. Stručnjaci savetuju hidrataciju, izbegavanje napornih aktivnosti u najtoplijem delu dana i korišćenje rashladnih centara kada je moguće.
Šta je toplotna kupola i zašto donosi opasne toplotne talase
FILE - A person uses an umbrella to shield themselves from the sun during a heat advisory in Central Park, May 19, 2026, in New York. (AP Photo/Adam Gray, File)(AP Photo/Adam Gray)
Ove izuzetno vruće i vlažne letnje dane koji ugrožavaju milione ljudi širom sveta često izaziva fenomen poznat kao toplotna kupola. Takvi sistemi pojačavaju i produžavaju toplotne talase, a naučna saznanja pokazuju da postaju učestaliji i intenzivniji kako se planeta zagreva.
Šta je toplotna kupola?
Toplotna kupola je dugačko-trajni sistem visokog pritiska koji ostaje iznad neke regije i „zarobi" toplotu i vlagu blizu površine. Topao vazduh iz severnih predela dovodi do spuštanja vazdušnih masa, povećanja pritiska i podizanja temperatura. Pritom se, kako objašnjavaju klimatski naučnici, slojevi atmosfere doslovno "izbočavaju" nagore.
FILE - People play in the fountains by the East River during a heat advisory, in the Brooklyn Borough of New York, May 19, 2026. (AP Photo/Adam Gray, File)(AP Photo/Adam Gray)
„Toplotna kupola znači da je vazduh u toj regiji toliko topao da se, pošto se topao vazduh širi, atmosferski slojevi podižu,“ kaže Jennifer Francis iz Woodwell Climate Research Center.
Kako to utiče na vreme i zdravlje?
Toplotne kupole obično donose suve, sunčane uslove koji traju danima, sprečavaju rashlađivanje noću i pojačavaju toplotni stres. One su često okidač za dugotrajne i intenzivne toplotne talase koje otežavaju oporavak organizma, posebno kod ljudi bez adekvatnog hlađenja.
„Posebno noću — ljudi i lokacije koje nemaju adekvatno hlađenje treba da budu svesni uticaja dodatnog toplotnog stresa i smanjene sposobnosti tela da se ohladi,“ upozorava Zachary Labe iz Climate Central.
Primeri iz 2026. i globalni trendovi
Već početkom 2026. zabeleženi su ekstremi: kontinentalni deo SAD je u martu zabeležio najtopliji mesec u 132 godine evidencije, s rekordnim temperaturama prvo na jugozapadu, a zatim i širom zemlje. Vrućina je pogodila i Rolan Garos, dok su delovi Indije u maju iskusili ekstremnu vrućinu. Počevši od sredine juna, veliki delovi Evrope imali su temperature od oko 40°C (104°F) usled toplotne kupole, a jugozapad SAD-a beleži vrednosti oko 100°F (38°C), s očekivanim daljim talasima do 4. jula.
FILE - A person uses an electric fan during a heat advisory, in the Brooklyn borough of New York, May 19, 2026. (AP Photo/Adam Gray, File)(AP Photo/Adam Gray)
Veza sa klimatskim promenama
Nauka jasno pokazuje da, kako se planeta zagreva zbog sagorevanja fosilnih goriva i krčenja šuma, toplotni talasi postaju jači, traju duže i javljaju se češće. Stručnjaci ističu da su ovakvi događaji direktno povezani sa ljudskim uticajem na klimu.
Kako se zaštititi
Stručnjaci preporučuju: održavajte hidraciju, izbegavajte naporne aktivnosti napolju u najtoplijem delu dana, tražite hladovinu i, ako je moguće, pristup klimatizaciji. Mnogi gradovi otvaraju centre za rashlađivanje i nude druge resurse. Hlađenje u bazenima ili drugim akvatorijumima takođe može pomoći.
Važno je pratiti lokalne vremenske i zdravstvene savete, jer vlaga znatno pojačava osećaj vrućine i rizik po zdravlje.
Autorka: Alexa St. John, Associated Press. Prilagođeno i prevedeno za srpsko govorno područje.
Pomozite nam da budemo bolji.
