Nova studija pokazuje da su pomorske zajednice tokom bronzanog doba bile povezanije nego što se ranije mislilo, nakon otkrića sličnih prikaza brodova u severnom Portugalu i jugozapadnoj Galisiji koji podsećaju na motive iz Skandinavije. Analize 3D skenova, mapiranje lokacija i datovanje na period 1300–800 g. p.n.e. ukazuju na istovetne dizajnerske elemente i moguće prenošenje tehnologije i ideja preko pomorskih ruta. Nalazi sugerišu transregionalne veze koje su obuhvatale i simboliku, ne samo praktične aspekte pomorstva.
Drevne gravure brodova pokazuju: Bronzano doba Evrope bilo je povezanije nego što se mislilo
Ancient rock carvings of boats reveal Bronze Age Europe was far more connected than thought
Nova analiza drevnih stenskih gravura sa motivima brodova ukazuje da su pomorske zajednice širom Evrope tokom bronzanog doba bile znatno povezanije nego što se ranije pretpostavljalo. Dosadašnji fokus na Skandinaviju — gde je otkriveno više od 20.000 prikaza brodova — sada se širi na Atlantik, nakon nalaza sličnih motiva u severnom Portugalu i jugozapadnoj Galisiji.
Šta su istraživači uradili?
Istraživači su uporedili prikaze brodova sa 12 lokaliteta u severozapadnoj Iberiji sa primerima iz Skandinavije. Na terenu su napravili detaljne 3D skenove i modele gravura, mapirali njihov položaj i analizirali okolinu — naročito blizinu mora, reka i plovnih puteva. Kombinacijom stilističke analize i kontekstualnog datovanja, autori studije objavljene u časopisu PLOS One, smestili su većinu iberijskih prikaza u period između 1300. i 800. godine p.n.e.
Boat imagery in Bronze Age European rock art (PLOS One (2026))
Ključni nalazi
Gravure sa Iberijskog atlantika i one iz Skandinavije dele jasno uočljive zajedničke elemente: ukrase na pramcu i krmi (ptice, S-oblici), prikaze jarbola, vesala i formi koje podsećaju na jedra. Većina iberijskih motiva locirana je na mestima gde je voda vidljiva ili u neposrednoj blizini reka i obale, što sugeriše da su bile svesno postavljene u pomorski pejzaž.
"Ova stenska umetnost odražava i napredak u brodogradnji i ritualna i kosmološka verovanja pomorskih zajednica koje su bile uključene u transregionalnu razmenu," navode autori studije.
Šta to znači?
Sličnosti u formi i simbolici ukazuju na prenošenje ideja i tehnologija preko dugih pomorskih ruta — moguće i na razmenu metala i drugih dobara između Iberije, atlantskih zajednica i Skandinavije. Gravure takođe mogu imati ritualnu ili simboličku ulogu (npr. povezanost sa solarnom ikonografijom, poput sunčevih krstova), što govori o širim kulturnim i verovanjima koja su kružila zajedno sa tehničkim znanjima.
Examples of Atlantic and Figurative Rock Art traditions in northwest Iberia: (A) Tapada do Ozão, Valença; and (B) Monte de Porreiras 6, Paredes de Coura, Portugal (PLOS One (2026))
Ograničenja i tumačenje
Autori naglašavaju da same sličnosti u gravurama ne dokazuju direktne plovidbene kontakte svakog pojedinca, ali ukazuju na snažne transregionalne veze — bilo kroz posete stranih mornara, imitaciju stranih motiva ili prenos znanja između povezanih zajednica. Dalji arheološki nalazi, kao što su hemijske analize metala ili proučavanje pomorskih ostataka, mogli bi dodatno pojasniti obim tih veza.
Zaključak: Otkrića u severnom Portugalu i Galisiji proširuju sliku evropskih mreža u bronzanom dobu, otvarajući nove poglede na način na koji su se tehnologije, simboli i ideje širile morem preko velikih udaljenosti.
Izvor: PLOS One (studija o upoređivanju stenskih gravura brodova u severozapadnoj Iberiji i Skandinaviji)
Pomozite nam da budemo bolji.
