Euclid je identifikovao 31 kvazar iz veoma ranih faza univerzuma, među kojima su dva dosad najranija poznata — stara nešto više od 13,1 milijardi godina (oko 670 mil. godina nakon Velikog praska). Ti objekti sijaju oko bilion puta jače od Sunca i ukazuju da su supermasivne crne rupe postojale izuzetno rano. Otkriće produbljuje osnovno pitanje astrofizike: kako su ove crne rupe mogle da dobiju stotine miliona do milijardi sunčevih masa u tako kratkom vremenu.
Euclid otkrio 31 drevni kvazar, uključujući dva najranija — produbljuje "veliki nerešeni problem" astrofizike
A quasar emits exceptional amounts of energy generated by matter falling into a supermassive black hole, as seen in this illustration released on July 6, 2026. NASA, ESA, Joseph Olmsted (STScI)/Handout via REUTERS
Svemirski teleskop Euclid Evropske svemirske agencije identifikovao je 31 kvazar iz izuzetno ranih faza kosmičke istorije, među kojima su i dva dosad najranija poznata kvazara. Otkriveni objekti pojačavaju zagonetku kako su supermasivne crne rupe mogle da nastanu i narastu u samo nekoliko stotina miliona godina nakon Velikog praska.
Šta je kvazar?
Kvazar je blistavo jezgro galaksije u kome supermasivna crna rupa aktivno usisava gas i prašinu. Ta materija se zagreva do ekstremnih temperatura i svetli jače od cele galaksije, zbog čega su kvazari među najsjajnijim objektima u svemiru.
Najraniji primeri: oko 13,1 milijardi godina
Među 31 otkrivenim kvazarom nalaze se dva koja datiraju iz perioda starog nešto više od 13,1 milijardi godina, odnosno iz epohe reionizacije — oko 670 miliona godina posle Velikog praska. Ti kvazari sijaju približno bilion puta jače od Sunca, a crne rupe koje ih napajaju verovatno imaju mase redova stotina miliona do milijardi sunčevih masa, iako tačne procene za ova dva objekta još nisu precizirane.
"Kvazar je blistavo jezgro galaksije... gas se neverovatno zagreva i svetli jače nego cela okolna galaksija," rekao je Daming Yang, vodeći autor studije iz Leiden Observatory.
Zašto je ovo problem za nauku?
Prisustvo tako masivnih crnih rupa u toliko ranim epohama postavlja pitanje brzine njihovog formiranja i rasta. Kako je univerzum bio veoma mlad, ostaje malo vremena da crne rupe dobiju stotine miliona do milijardi sunčevih masa klasičnim procesima akrecije. To znači da ili postoje alternativni, "egzotičniji" kanali formiranja (npr. direktni kolaps gasa u masivne jezgre), ili su rani uslovi omogućili mnogo brži rast nego što trenutno modelujemo.
Šira naučna slika
Ovo otkriće doprinosi sveobuhvatnijem pogledu na rani univerzum, koji je, kako pokazuju i posmatranja teleskopa James Webb i Euclid, sadržao relativno zrele galaksije sa aktivnim supermasivnim crnim rupama. Tokom epohe reionizacije prvi izvori zračenja — zvezde, galaksije i kvazari — razbijali su maglu neutralnog vodonika, menjajući prozirnost svemira.
Euclid — primarna misija i bonus otkrića
Euclid, lansiran 2023. sa primarnom zadaćom proučavanja tamne energije i tamne materije, dao je i važan naučni bonus kroz identifikaciju ranih kvazara. Kako ističu autori, umesto da se oslanjamo na nekoliko pojedinačnih primera, sada možemo proučavati ove objekte kao populaciju i sistematičnije testirati teorije njihovog nastanka i rasta.
Zaključak: Otkrivanje 31 drevnog kvazara — uključujući dva najranija poznata — produbljuje temeljnu dilemu u astrofizici: kako su supermasivne crne rupe nastale i porasle tako brzo u vrlo mladoj kosmičkoj eri. Dalja posmatranja i analiza biće ključni za razrešenje ove zagonetke.
Pomozite nam da budemo bolji.
